Akran zorbalığı, tek bir olaydan ziyade bir davranış örüntüsüdür. Zorbalık yapanların genellikle yüksek bir sosyal statü ya da güce sahip olan; daha iri, daha güçlü veya popüler olarak algılanan çocuklar oldukları görülmektedir. En savunmasız durumdaki çocukların akran zorbalığına maruz kalma riski daha yüksektir. Bunlar genellikle ötekileştirilen topluluklara mensup çocuklar, aileleri yoksul olan çocuklar, farklı cinsiyet kimliklerine sahip olan çocuklar, engeli olan çocuklar ya da göçmen ve mülteci çocuklardır.

Akran zorbalığı hem yüz yüze hem de çevrimiçi ortamlarda gerçekleşebilir. Siber zorbalık genellikle sosyal medya, SMS veya anlık mesajlaşma uygulamaları, e-posta veya çocukların etkileşimde bulunduğu çevrimiçi platformlar üzerinden gerçekleşir. Ebeveynler çocuklarının bu platformlarda ne yaptığını her zaman takip edemeyebilir. Bu nedenle, çocuğun zorbalığa maruz kaldığını anlamak zor olabilir.

Akran Zorbalığı ve Nedenleri

• Güç dengesizliği yaygın görülen ilk faktördür. Çocuk, kendini güçlü göstermek amacıyla sıklıkla bu yola başvurarak akranlarına baskı oluşturabilir.
• Ailevi problemler, çocukların baş etmekte zorlandığı ve öfkelendiği durumlar arasındadır. Çocuk, öfkesini kontrol edemeyerek arkadaşlarına karşı zorba tavırlar oluşturabilir.
• Çocuklar, sosyal medyada kendilerine bir karakter belirleyebilir. Belirledikleri karakteri, yansıtabilmek adına onun kötü hareket ve davranışlarını da tekrar edebilir.
• Arkadaş grubu baskısı da sorunun nedenleri arasında yer alır. Okul ya da mahalle içerisinde yer alan baskın grubun kurallarına uymak adına bu yaklaşımlar görülebilir.

Akran zorbalığı, hayatın her döneminde görülebilir. Fakat, yapılan araştırmalar, akran zorbalığının 7 – 15 yaş arasında daha yoğun gözlemlendiğine dikkat çekmektedir.

Akran Zorbalığı ve Türleri

Karşı tarafa zarar veren her tür davranış ya da söz bu problem içerisinde yer alır. Geniş bir alanı kapsayan akran zorbalığı türleri ise fiziksel, duygusal, sözel, sosyal, siber, cinsel ve eşya zorbalığı şeklinde çeşitlendirilebilir.

1-Fiziksel Akran Zorbalığı

Zorbanın karşısındaki kişiye fiziksel olarak verdiği her türlü zarar bu tür içerisinde yer alır. 

2-Duygusal Akran Zorbalığı

Ortak çalışma ya da projelerde dışlanma ile başlayan bu durum, görmezden gelmeye kadar uzanır. Bu nokta da kişi zorba ya da zorba grubun davranışlarından duygusal olarak zarar görür.

3-Sözel Akran Zorbalığı

Zarar veren tüm sözel davranışlar bu çeşit içerisinde yer alır. Hakaret ya da tehdit etmek, lakap takmak, dalga geçmek sözel akran zorbalığı örnekleri arasındadır.

4-Sosyal Akran Zorbalığı

Rahatsız edici davranışların, grup üyelerine yansıdığı durumlar da bu problem görülür.

5-Siber Akran Zorbalığı

Çeşitli sosyal mecralar üzerinden yapılan tehdit, hakaret davranışları bu çeşidin örneklerindendir.

6-Cinsel Akran Zorbalığı

Kişinin istemediği her cinsel dokunuş ya da söz, kıyafet kaldırma gibi durumlar bu soruna örnek sayılabilir.

7-Eşya Zorbalığı

Çocuğun el konulan ya da rızası dışında kullanılan eşyaları bu türün örneklerinden biridir.

Akran Zorbalığı ve Belirtileri

Bu durumun belirtileri, kişiye bağlı olarak farklılaşabilir. Aynı zamanda zorba, mağdur ya da seyirci grupta görülen belirtiler birbirinden farklı olabilir.

1-Zorbalığa Uğrayanların (Mağdur) Gösterdiği Davranışlar

Genel olarak mağdur kişiler sağlık sorunları ya da stres bozuklukları ile karşılaşabilir. Uykusuzluk, anksiyete gibi problemler ile beraber sosyalleşme davranışında isteksizlik de sıklıkla karşılaşılan davranışlar arasındadır.

• Zorbalığına uğrayan kişiler, uyum konusunda çeşitli problemler ile karşılaşabilir. Günlük hayat katılmak onlar için bir hayli zorken travma ve özgüven problemleri ile karşılaşabilirler.

2-Zorbalığı Yapanların (Zorba) Gösterdiği Davranışlar

Kurallara uymama davranışı göstermeleriyle beraber öfke kontrolü konusunda problem yaşayabilirler Aynı zamanda bu kişilerde empati duygusu da yeterince gelişmemiş olabilir.

3-Zorbalığa Tanık Olanların (Seyirci) Gösterdiği Davranışlar

Zorbalığa tanık olan kişilerde iki farklı tip davranış görülebilir:

• Birinci davranış, seyircilerin kendini suçlu hissetmesi olur. Zarar veren davranışı kendi yapmamalarına rağmen suçluluk hissi yaşayabilirler.
• İkinci davranış ise mağdurun zorbayı kışkırtarak bu davranışı hak ettiği yönünde olur. Birinci davranışa kıyasla görülme sıklığı oldukça fazladır.

Akran Zorbalığı ve Müdahalenin Önemi

Zorbalık, çocuklar üzerinde zararlı ve uzun süreli etkilere neden olabilir. Zorbalığın fiziksel etkilerinin yanı sıra, çocuklar depresyon ve kaygı gibi duygusal ve zihinsel sağlık sorunları yaşayabilir, bu da madde bağımlılığına ve okul performansının düşmesine yol açabilir.

Yüz yüze gerçekleşen zorbalıktan farklı olarak, siber zorbalık mağdura her an, her yerde ulaşabilir. Hızlı bir şekilde geniş kitlelere ulaşması ve dahil olan herkes için çevrimiçi ortamda kalıcı bir ayak izi bırakması mümkün olduğu için de son derece büyük zararlara yol açabilir.

İnsan onuruna yakışır, güvenli ve destekleyici bir ortamda eğitim görmek, çocuğunuzun en temel haklarından biridir. Tüm çocukların eğitim alma ve her türlü fiziksel veya psikolojik şiddet, saldırı veya istismardan korunma hakkı vardır. Zorbalık bir istisna değildir.

Akran Zorbalığı ve İşaretleri

Bazı çocuklar endişelerini sözlü olarak ifade etmeyebilir, bu nedenle çocuğunuzun duygu durumunu takip edin. Dikkat edilmesi gereken işaretlerden bazıları şunlardır:

• Sebebi bilinmeyen çürükler, çizikler, kırıklar ve iyileşmeyen yaralar gibi fiziksel izler
• Okula gitmekten veya okul etkinliklerine katılmaktan korkma
• Endişeli, gergin veya aşırı tedbirli olma
• Okulda veya okul dışında az sayıda arkadaşa sahip olma
• Arkadaşlık ilişkilerinin aniden sona ermesi veya sosyal ortamlardan kaçınma
• Kıyafet, elektronik eşya veya diğer kişisel eşyaların kaybolması veya zarar görmesi
• Çocuğun sık sık para istemesi
• Akademik performansın zayıf olması
• Devamsızlık veya okuldan arayıp eve gitmek isteme
• Yetişkinlerin yanında kalmak isteme
• Rahat uyku uyuyamama ve kabus görme
• Baş ağrısı, mide ağrısı veya diğer fiziksel rahatsızlıklardan şikayet etme
• İnternette veya telefonda vakit geçirdikten sonra (makul bir açıklama olmaksızın) sürekli gergin olma
• Özellikle internetteki faaliyetleri söz konusu olduğunda alışılmadık derecede ketum davranma
• Agresif olma veya öfke patlamaları yaşama

Çocuklarınıza okulda, sosyal hayatta ve internette hangi davranışların iyi hangilerinin kötü olduğunu düşündüklerini sorun. Açık iletişim kurmanız önemlidir.

Akran Zorbalığını Önlemek İçin Neler Yapılabilir?

Yüz yüze veya çevrimiçi ortamlarda çocuğunuzu güvende tutmak için atmanız gereken ilk adım, bu konuda bilgi sahibi olduğundan emin olmaktır.

1-Çocuklarınızı zorbalık konusunda bilinçlendirin

Zorbalığın ne olduğunu bilirse, çocuğunuz kendisinin ya da bir başkasının zorbalığa uğrayıp uğramadığını daha kolay fark edebilecektir.

2-Çocuklarınızla açık bir şekilde ve sık sık konuşun

Çocuklarınızla zorbalık hakkında ne kadar çok konuşursanız, zorbalığa şahit olduklarında veya maruz kaldıklarında bu durumu sizinle daha rahat paylaşırlar. Çocuklarınızla her gün sohbet edin; okulda ve internette neler yaptıklarını size anlatmalarını isteyin. Yalnızca derslerini ve katıldığı etkinlikleri sormakla kalmayın, duygularıyla ilgili sorular da sorun.

3-Olumlu bir rol model olması için çocuğunuza yardım edin

Akran zorbalığının üç tarafı vardır: mağdur, fail ve seyirci. Çocuklar zorbalığın mağduru olmasalar bile, akranlarına karşı anlayışlı, saygılı ve nazik davranarak zorbalığı önleyebilirler. Zorbalığa tanık olduklarında, mağdurun yanında yer alabilir, destek sunabilir ve/veya zorbalık davranışlarını sorgulayabilirler.

4-Özgüvenini geliştirmesinde çocuğunuza yardımcı olun

Yaşadığınız çevrede kurslara kaydolması veya sevdiği etkinliklere katılması için çocuğunuzu teşvik edin. Böylece hem kendine güveni artacak hem de ortak ilgi alanlarına sahip bir arkadaş grubu edinecektir.

5-Rol model olun

Diğer çocuklara ve yetişkinlere nasıl nezaketle ve saygıyla davranılacağını çocuğunuza göstermek için siz de çevrenizdeki insanlara aynı şekilde davranın. Çevrenizdeki insanlara kötü davranıldığında sesinizi yükseltmek de buna dahildir. Çocuklar, çevrimiçi ortamlarda paylaşacakları gönderiler de dahil olmak üzere kendi davranışlarında ebeveynlerini örnek alırlar.

6-Çevrimiçi ortamlardaki deneyimlerinin bir parçası olun

Çocuğunuzun kullandığı platformlar hakkında bilgi sahibi olun, çocuğunuza çevrimiçi ve çevrimdışı dünyalar arasında nasıl bir bağlantı olduğunu açıklayın ve çevrimiçi ortamda karşılaşabileceği çeşitli riskler konusunda çocuğunuzu uyarın.

Çocuğum Zorbalığa Uğruyorsa Ne Yapabilirim?

Çocuğunuzun zorbalığa maruz kaldığını düşünüyorsanız, ona yardımcı olmak için atabileceğiniz adımlardan bazıları şunlardır:

1-Çocuğunuzu açık ve sakin bir şekilde dinleyin

Zorbalığın nedenini bulmaya veya sorunu çözmeye çalışmak yerine, çocuğunuza sesinin duyulduğunu ve desteklendiğini hissettirmeye odaklanın. Bu durumun onun hatası olmadığını bildiğinden emin olun.

2-Çocuğunuzun güvenini tazeleyin

Çocuğunuza ona inandığınızı, olanları size anlattığı için memnun olduğunuzu, bunun onun hatası olmadığını ve yardım bulmak için elinizden geleni yapacağınızı söyleyin.

3-Öğretmenle veya okulla konuşun

Siz ve çocuğunuz zorbalıkla tek başınıza yüzleşmek zorunda değilsiniz. Okulda akran zorbalığıyla mücadele amacıyla uygulanan herhangi bir politika veya davranış kuralları olup olmadığını sorun. Söz konusu politika veya kurallar hem yüz yüze hem de çevrimiçi zorbalıkla mücadele ile ilgili olabilir.

4-Destek sistemi sunun

Destekleyici bir ebeveyne sahip olmak çocuğunuzun akran zorbalığının etkileriyle baş etmesinde son derece önemli bir rol oynar. Diledikleri zaman sizinle konuşabileceklerini bildiklerinden emin olun ve her şeyin daha iyi olacağına dair onlara güvence verin.

Çocuğum Başka Çocuklara Zorbalık Uyguluyorsa Ne Yapmalıyım?

Çocuğunuzun başka çocuklara zorbalık yaptığını düşünüyor veya biliyorsanız, hiçbir çocuğun doğuştan kötü olmadığını, ancak çeşitli nedenlerle böyle davranıyor olabileceklerini unutmayın. Zorbalık yapan çocuklar genellikle ortama uyum sağlamak veya ilgi görmek isteyen ya da karmaşık duygularla başa çıkmakta zorlanan çocuklardır. Bazı durumlarda, zorbalık yapan çocukların evlerinde ya da içinde yaşadıkları toplumda şiddete uğradıkları ya da tanık oldukları görülmektedir. Çocuğunuzun akran zorbalığı yapmasını engellemek için atmanız gereken adımlardan bazıları şunlardır:

1-İletişim kurun

Çocuğunuzun neden böyle davrandığını anlayabilirseniz, ona yardım etmek için neler yapmanız gerektiğini belirlemeniz daha kolay olacaktır. Okulda kendini güvensiz mi hissediyor? Bir arkadaşıyla veya kardeşiyle kavga mı ediyor? Çocuğunuz davranışlarının nedenini açıklamakta güçlük çekiyorsa, çocuklarla çalışma konusunda deneyimli bir danışman, sosyal hizmet uzmanı veya psikoloğa başvurabilirsiniz.

2-Sağlıklı başa etme yöntemleri üzerine çalışın

Çocuğunuzdan sinirlendiği bir durumu örnek olarak anlatmasını isteyin ve verebileceği yapıcı tepkiler konusunda ona önerilerde bulunun. Olası başka senaryolar üretme ve zararlı olmayan tepkiler verme konusunda beyin fırtınası yapmak için bu alıştırmadan faydalanın. Zorbalığa uğrayan kişinin neler yaşadığını hayal edebilmesi için çocuğunuzdan “kendini o arkadaşının yerine koymasını” isteyin. Çocuğunuza internette yapılan yorumların gerçek dünyada da incitici olduğunu hatırlatın.

3-Kendi davranışlarınızı gözden geçirin

Zorbalık yapan çocukların genellikle evde ne görüyorlarsa onu örnek aldıkları düşünülmektedir. Siz (veya ona bakım veren başka bir kişi) çocuğunuza fiziksel veya duygusal olarak zarar verici davranışlarda bulunuyor musunuz? İçtenlikle kendinizi sorgulayın ve çocuğunuza nasıl örnek olduğunuz sorusunu dürüstçe yanıtlayın.

4-Davranışlarının sonuçlarıyla yüzleşmelerini sağlayın ve hatalarını telafi etme fırsatı verin

Çocuğunuzun zorbalık yaptığını öğrendiğinizde, ölçülü ve şiddet içermeyen yaptırımlar uygulamanız faydalı olacaktır. Özellikle zorbalık davranışlarını teşvik eden faaliyetleri (arkadaş toplantıları, ekran/sosyal medya zamanı) kısıtlayabilirsiniz. Çocuğunuzu arkadaşlarından özür dilemeye ve gelecekte daha kapsayıcı bir tutum sergilemek için yapması gerekenleri düşünmeye teşvik edin.

The post Akran Zorbalığı: Nedir? Nasıl Önlenebilir? Başa Çıkma Yolları Nelerdir? Ve Daha Fazlası appeared first on Diana Güler.

Okul öncesi dönem (0-6 yaş) çocuğun sosyal, fiziksel, zihinsel ve duygusal gelişimi açısından önemli bir dönemdir. Çocuk ailesinden sonra okul ile birlikte sosyalleşmeye başlar ve akran ilişkilerini geliştirir.

Çocuğunuz bu dönemde okula uyumsuzluk gösterebilir. Bu süreçte çocuk, ilk güven duyduğu kişi olan annesinden veya ona bakım veren diğerlerinden ayrılmak konusunda zorluk yaşayabilir, okula ve öğretmenine alışmak için zamana ihtiyaç duyabilir. Bu doğal bir süreçtir fakat önemli olan bu durumun süresi ve siz anne babaların davranışlarıdır.

Çoğu okul ve öğretmen bu ortak sorunu yönetebilmek adına okula uyum haftası düzenliyor. Peki, böylesine hassas bir dönemde ebeveyn olarak sizler neler yapmalısınız?

Okula Uyum Süreci Nedir?

Okula uyum süreci, sağlıklı bireyler yetiştirmede hayati önem taşıdığından tüm dünyada davranış bilimleri ile ilgili birçok disiplinin önem verdiği konulardan biri. Okulla ilk kez karşılaşan ya da uzun bir yaz tatilinden sonra başlayan çocuklar bir uyum sürecinden geçer. Okulla ilgili davranış geliştirmek okula uyum için çok önemlidir. Kurallara uyma ve akranlarıyla uygun ilişkiler kurma çocuğun yapması gereken gelişimsel görevlerdir. Okula uyum, çocukların okul ortamındaki ilgi ve rahatlığı, okul bağlılığı ve okul başarısı anlamına gelir. Çocukların okula uyum sürecinin temelinde yetenekleri, becerileri, uyum özellikleri ve kişiler arası çevre yatmaktadır. Okula uyum kavramı, çocukların okul ortamına ilişkin algıları, okul deneyimleri, okul bağlılığı, okula hazır bulunuşluk ve okul performansı dahil olmak üzere çocukların eğitim süreçlerinin diğer yönleriyle ilişkilidir.

Okula uyum süreci bireysel farklılıklar göstermektedir. Kimi öğrenciler baştan itibaren okula tepkiliyken, bir kısmı ilk başlarda uyum gösterip daha sonradan tepki göstermeye başlarlar. Bu tepkiler şunlar olabilir;

• Evden ayrılırken ağlama, kendini yerlere atma
• Fizyolojik bir rahatsızlık yokken baş ağrısı, mide bulantısı vb. şikâyetlerde bulunma
• Anne ve babaya “siz beni sevmiyorsunuz” gibi duygusal baskı yapma
• Aşırı sinirlilik durumu, ortalığı dağıtma, öfke nöbetleri
• Aşırı sessizlik, içe kapanma, uyku, yemek ve tuvalet sorunu.

Okula Uyum Sürecinde Zorluk Yaşayan Çocuklar Nasıl Davranışlarda Bulunabilir?

Okula uyum programı çoğu okul tarafından uygulanan bir süreçtir. Çünkü bazı çocuklar yeni girdiği çevreye kolaylıkla uyum sağlamış gibi görünse de bir süre sonra okula gitmek istemeyebilir. Kaygılı çocuğun okula uyumu da bu aşamada bir hayli zordur. Bu gruptaki çocuklar okula olan tepkilerini en başta ortaya koyarak evden çıkmada, okula girmede ve sınıftaki etkinliklere katılmada zorluk yaşayabilir. Bu uyum sürecinde çocuklar tepkilerini ağlama, nesnelere zarar verme gibi davranışlarla ortaya koyabilir. Bazı çocuklar da bu süreçte sessizleşip içine kapanabilir, yeme, uyku ve tuvalet sorunları yaşayabilir. Bu nedenle okul çağındaki çocuğun psikolojisi ebeveyn ve öğretmen tarafından iyi gözlemlenmelidir.

Çocuğun okula gitmek istememesinde etkili nedenler şunlar olabilir;

• Ayrılık kaygısı yaşaması,
• Belirsizlik ve bilinmezliğin verdiği kaygı,
• Evde okulla/öğretmenle ilgili yapılan olumsuz konuşmalar,
• Çocuğun mizaç özellikleri ( utangaç, kaygılı, hassas olması vb.),
• Aile bireylerinin birbirlerine çok bağlı ya da bağımlı olması,
• Ev içinde hiç kural koyulmaması,  her istediğinin yapılması ve böylece evin okuldan daha cazip gelmesi,
• Çocuğun değişim ve yeniliklerle baş etmekte zorlanması,
• Ebeveynleri tarafından terk edilme korkusu,
• Anne-baba tutumları (Aşırı koruyucu ya da aşırı hoşgörülü ebeveyn tutumları),
• Çocuğun performans kaygısı yaşaması,
• Anne veya babanın hasta olması,
• Yeni kardeş doğumu veya annenin hamile olması,
• Evde kalan kardeşi kıskanma.

Okula Uyum Sürecinde Öğretmenler Ne Yapmalı?

Bu süreçte öğretmen ebeveynlerle karşılıklı iletişim halinde olmalı, sınıfta yaşananları tüm detaylarıyla aileyle paylaşmalıdır. Bu süreçte öğretmen, çocuğun özelliklerini iyi tanımalı, çocuğun gelişim özelliklerini bilmeli ve bu doğrultuda bir yaklaşım sergilemelidir. Öğretmenin uyum süreci ve sonrasında çocuğu olduğu gibi kabul etmesi ve bunu çocuğa hissettirmesi de önemlidir. Öğretmenin hazırlayacağı okul öncesi uyum haftası planı da bu süreci kolaylaştıracaktır. Uyum sürecinde yapılacak okul öncesi uyum haftası etkinlikleri de çocukların katılımı ve alışması adına gereklidir.

Okula Uyum Sürecinde Ebeveynler Ne Yapmalı?

Çocuğun okula uyumunu, ebeveynler olarak, desteklemeniz bu süreçte önemlidir ancak bu destek olumlu olmalıdır ve zorlayıcı olmamalıdır. Okula uyum etkinlikleri hakkında bilgi sahibi olmalı ve bu süreçte çocuğunuza etkinliklere katılımı konusunda baskı yapmamalısınız. Çocuğunuzun yaz döneminde gerçekleştirdiği etkinliklere devam etmesi adına fırsatlar vermeniz de okuldan sonraki dönemlerde önemlidir. Okula hazırlık döneminde okulun açılacağına, okulun çok önemli olduğuna dair vurgulardan da uzak durmalısınız. Bu türden sohbet ve vurgular çocuğunuz iç dünyasında yaşadığı kaygıyı artırabilir. Çocuğunuz bu süreçte okula gitmek istemiyorsa ailenizdeki bireylerin sorumluluklarını anlatmalısınız. Bu süreçte çocuğunuzun duygularını ifade etmesine izin vermeli ve bu duyguları anlayışla desteklemelisiniz. Bunun dışında yapılabilecekleriniz şöyledir:

• Okul ortamına girmek çocuk için eve ait tüm ayrıcalıkları kaybetme anlamı taşır. Çocuğun bu duygusunun farkında olarak ona sakin yaklaşmalı, okulun da en az ev kadar güvenli bir ortam olduğunu anlatmalısınız.
• Okul hakkında çocuğa açıklama yapmak okula uyumunu kolaylaştırır. Çocuğun okulu sevmesi ve uyum sağlayabilmesi için uyum haftasının ilk günlerinde çocuğunuzla birlikte okula gitmeye özen göstermelisiniz.
• Sabahları okula giderken mutlu ve sakin bir tutum sergilemelisiniz. Ebeveyn olarak kendi duygularınızı kontrol etmeniz de ayrıca önemli. Kaygılı bir tutum sergilediğinizde bu tutumunuzdan çocuğunuzun da etkileneceğini unutmayın.
• Çocuğunuzun öğretmeni ile birlikte okulun sınıflarını, etkinlik alanlarını, lavabolarını, yemekhanesini gezmeli ve çocuğunuzu diğer öğretmenler ve idareciler ile tanıştırmalısınız.
• Çocuğunuzun ilk okul günüyse ilk günlerde ona güven ve cesaret veren “Güzel ve eğlenceli bir gün geçireceksin, her şey yolunda gidecek, çıkışta seni alacağım vb. sözler söyleyin. İlk gün sınıfta birkaç dakika bulunmalı, kademeli olarak çocuğun her an sınıfından çıkıp sizi okulda bulabileceği ortak etkinlik alanlarında ve kapıda bulunmalısınız. Çocuğunuz sınıfa kendiliğinden giriyorsa gönül rahatlığı ile bırakın. Fakat sınıfa kendisi giremiyorsa okulun ilk günü olduğu için anne- babalara birkaç dakika izin verildiğini ona belirterek sınıfa girin. Bu süreyi mümkün olduğunca kısa tutmalı ve daha sonra okulun etkinlik alanında veya veli bekleme kısmında olacağınızı ona söyleyerek sınıftan çıkmalısınız.
• İlk günlerde çocuğa fazla soru sormak çocuğun okula uyumunu bozabilir. ona sadece ” Günün nasıl geçti?” diyerek kendisinin size anlatmasını beklemelisiniz.
• Çocuğunuzu asla başka çocuklarla kıyaslamayın.
• Okulda karşılaşacağı sorumlulukları sıralamayın. Bu durum çocukta endişe, korku ve yetersizlik duygusuna yol açabilir. Sorumluluk duygusunu süreç içerisinde kendisinde hissedecektir.
• Okul korkusunun yalnızca onun başına gelmediğini, onun yaşında olan diğer çocukların da bu ve buna benzer korkular yaşayabileceklerini söylemek onu rahatlatacak, yalnız olmadığının farkına varacaktır.
• Uyum sorunları haftanın sonuna doğru azalma gösterecektir. Ancak hafta sonundan sonra (çocuk hafta sonu ailesiyle birlikte geçirdiği için ayrılık kaygısı yaşayacaktır) uyum sorununda bir artış gözlemlenebilir. Bu normal bir süreçtir. Lütfen çocuğa karşı sakin, kararlı ve sabırlı olunuz.

Okul Öncesi Çağında Olan Çocuklar İçin Uyum Süreci

Okula başlamak çocuk için güzel olduğu kadar alışılması gereken farklı bir süreçtir. Bu süreçte çocuklar uyum sağlamada güçlük yaşayabilirler.Bu durumlarda çocuğa yardımcı olabilmek için öncelikle çocuğu zorlayan şeyin ne olduğu bilinmelidir.

Çocuğun uyum sağlamasını güçleştiren nedenler;

• Ayrılık kaygısı yaşaması
• Belirsizlik ve bilinmezliğin verdiği kaygı
• Evde okulla/öğretmenle ilgili yapılan olumsuz konuşmalar
• Çocuğun mizaç özellikleri ( utangaç, kaygılı, hassas olması vb.) 
• Çocuğun değişim ve yeniliklerle baş edememesi
• Aile bireylerinin birbirlerine çok bağlı ya da bağımlı olması
• Ev içinde hiç kural koyulmaması,  her istediğinin yapılması ve böylece evin okuldan daha cazip gelmesi
• Ebeveynleri tarafından terk edilme korkusu
• Anne-baba tutumları
• Çocuğun performans kaygısı yaşaması
• Yeni kardeş doğumu veya annenin hamile olması, evde kalan kardeşi kıskanma

Okula uyumda güçlük yaşayan çocuklarda; okula gitmekte isteksizlik, alt ıslatma, tırnak yeme, öfke nöbetleri, ağlama krizleri, kabuslar, aşırı huzursuzluk, fiziksel şikayetlerden yakınma gibi davranışlar gözlemlenebilir.

NE YAPILMALI ?

• Anne babanın sabırlı, sakin, kararlı, işbirliğine yatkın ve ortak tutuma sahip olması bu süreci kolaylaştıran etkenlerdendir.
• Okula başlamadan önce yapılacak hazırlıklar çocuğun okula uyumunda çok büyük önem taşımaktadır. Çocuk öncesinde duygusal olarak hazırlanmalıdır. Mutlaka evde okulla ilgili olumlu konuşmalar olmalıdır.
• Çocuğun düzenli olarak okula getirilmemesi veya çeşitli sebeplerle okuldan uzak kalması gibi nedenler okula alışma sürecini zorlaştırıcı etkiye sahiptir. Düzenli olarak okula gelinmelidir.
• Okulla ilgili kendisini kaygılandıran sebebin ne olduğu anlamak için çocuk yargılanmadan, tarafsızca dinlenmeli. Sorunun temel nedeni anlaşılmalı,buna göre müdahale edilmelidir.
• Okul seçerken beğenilen okullar çocuk ile birlikte ziyaret edilmeli, çocuğun görüşleri de alınarak okul seçimi yapılmalıdır. Karar aşamasına çocuğun da dahil olması ve öğretmeniyle tanışması çok önemlidir. Okula başlamadan önce oryantasyona katıldıysa o gün okulda nasıl zaman geçirdiği hatırlatılmalı.
• Okulun olumlu yanları anlatılarak çocuğun okula gitmesi özendirilmeli (Örn:  Kişisel ilgisine hitap eden şeylerden bahsetme). Bunun yanı sıra anne-baba kendi okul anılarını da anlatabilir.
• Okula gitmekte kaygı yaşayan çocukla alay edilmemeli, kimseyle kıyaslanmamalı veya baskı yapılmamalı.
• Okula alışma döneminde çocuğun düzeni ile ilgili diğer ritüelleri değiştirilmemeli. Bu dönemde çocuğun hayatında herhangi bir farklılık (bakıcı değişikliği, taşınma, tuvalet eğitimi vb. ) yaratmamaya dikkat etmek gerekir. 
• Okula uyum sürecinde en sevdiği oyuncağını okula götürmesine izin vererek çocuğun kaygısını bir ölçüde azaltmasına yardımcı olunmalı.
• Çocuğun evden ayrılırken stressiz, mutlu ayrılmasına, ev içinde koşturma olmamasına özen gösterilmeli.
• Okul alışverişine çocukla birlikte çıkılmalı tüm süreçlere çocuk dahil edilmelidir.
• Anne-baba olarak yaşanan kaygıları çocuğun yanında konuşmamalı. 
• Çocuk okul hakkında mutlaka bilgilendirilmeli (Eve nasıl döneceği, servis kullanıp kullanmayacağı vb.)
• Eve döndüğünde gününün nasıl geçtiğini sorulmalı ancak ısrarcı olunmamalı ve paylaşmak istediği zaman anlatmasına izin verilmeli. Okulla ilgili kaygı uyandıracak sorular sormaktan kaçınılmalı.
• Çocukla vedalaşma süresi uzatılmamalı. Çocuğa söylenecekler kısa ve net olmalı. Ne de olsa alışır düşüncesiyle asla haber vermeden, hoşça kal demeden gidilmemeli.
• “Ağlarsan veya karnın ağrırsa seni alırım” demekten kaçınılmalı.Öğretmeniyle bağı kuvvetlendirilmelidir.

Uyum sürecinde en önemli nokta ebeveyn tutumudur. Anne-babanın güveni çocuğa da yansıyacak, anne-baba hazır olursa çocuk da hazır olacaktır.Her çocuğun uyum sürecinin birbirinden farklı olduğu unutulmamalı ve çocuğa göre yaklaşım belirlenmelidir. Okula uyum döneminde yaşanabilecek sorunların doğal ve geçici olduğu unutulmamalı. Bu süreçte çocuğa karşı anlayışlı ve destekleyici olunmalıdır.

The post Yeni Okul Dönemi ile Birlikte Çocukların Uyum ve Adaptasyon Sürecini Anlamak appeared first on Diana Güler.

Jung’a göre, yaşamın amacı, kişinin kendi gizilgücünü gerçekleştirmek, kendi gerçeklik algısının ardına düşmek, kendi yolunda kişisel bütünlüğünü sağlamak ve kendini bulmaktır. Ona göre bireyleşme, bir gelişme süreci değil, daha çok “kendi” olmaktır.

Bireyleşme, yaşam boyu süren bir süreçtir, ancak önemli bir kesimi ergenlik ve genç erişkinlik yıllarında gerçekleşir. Bireyleşme sürecinde, ergenler, özel bir yaşamlarının olmasını isterler. Bu süreçte, ana babalar, çocuklarının kendi odalarında zaman geçirmek istemelerine alışmalıdırlar. Çocukları, bir okul gününde neler olduğu ya da arkadaşları ile aralarında neler geçtiği konusunda artık açık olmayabilirler. Kendilerine sakladıkları sevgili ilişkileri ya da özel birtakım kırılganlıkları olabilir.

Bireyselleşme ve Yalnızlaşma

Toplumsal olarak hareket etmenin nice yıldır çeşitli güzellikleri ile birlikte pek çok tahribatına da maruz kalmış bir toplumuz. Toplumsal baskı yüzünden mutsuz olan, istemediği işlerin, istemediği seçimlerin içinde kendini bulan sayısız hikâye duyarız biliriz, hatta kendi hikayemiz de bunlardan biri olabilir. Dolayısıyla son yıllarda bireyselleşmeye çok açlık hissettik. Kimse bize karışmasın, bir şekilde kendimize kalalım, ne istediğimize kendimiz karar verelim, biz sormadan kimse bize akıl vermesin istedik. Haklıydık elbette. Nihayetinde, bunu isterkenki amacımız, kendi arzu ettiğimiz hayatı istediğimiz yöne doğru inşa edip çevremize daha faydalı bireyler olabilmekti. Fakat işler öyle bir noktaya geldi ki “faydalı olacak çevreden” kendimizi mahrum eder olduk. Yalnızlaştık, hassaslaştık, incinmeye kapalı hale geldik.

Halbuki, bir ilişkinin derinleşmesi ve gelişmesi için o ilişkinin her duyguya açık olması gerekir. Bugün ise ilişkilerimiz bize sadece “iyi şeyler hissettirsin” istiyoruz. Zorlayıcı hislere yer açmadığımızda, izin vermediğimizde öteki ile diyaloglara daha kapalı, daha ihtiyatlı ve daha kaygılı giriyoruz. Böyle böyle daha yalnız, daha “kimseler tarafından anlaşılmayan”, daha izole bireylere dönüşüyoruz.

Aslında artık daha çok kişiyi tanıyoruz ve daha çok kişinin hayatını biliyoruz. Fakat birbirimizin hayatına çok daha az dahiliz. Konuşmalarımızın süresi kısaldı. Güçlü ve mutlu görünmek hayattaki ilk görevimizmiş gibi… Birbirimizi sıkmamak ve bazen de utanmamak adına dertlerimizden konuşamaz olduk. Bin çeşit ikramın olduğu sofralar ve aşırı düzenli evlerde insanları ağırlamanın gerekliliği, karşımızdakinin duygusuna temas etme ihtiyacının önüne geçti. Dürüst olma arzumuzu güçlü görünme kaygısı baskıladı sanki. Bu iyi bir şey değil. Bir orta noktada buluşmak durumundayız.

Her insanın bireyselleşme çabası büyük ölçüde kişiliğinin gelişim sürecine bağlıdır. Oysa, geleneksel toplumlar batı toplumlarına göre bireysellikten oldukça uzaktır. Çünkü, doğu toplumlarının batı toplumlarına göre bazı değerleri günümüz çağdaş dünyasına hitap etmemektedir. Öyle ki, çoğu geleneksel toplumda bu gün dahi çocuk yetiştirme biçimi bireyselleşme çabalarına engel olmaktadır. Çünkü, çocuk yetiştirme biçimi geleceğin yetişkinlerinin bireyselleşme ve bireyselleşmemesinde temel rol oynamaktadır. Geleneksel toplumlarda bireyselleşememenin en önemli nedenlerinden biri ise, çocuklara ebeveynleri tarafından kazandırılan değer ve tutumlarının bireyselleşmeme yönünde çocuklara ve dolayısıyla yetişkinliklerine yansımalarıdır. En açık örneği çocuklara uygulanan otoriter tutum ve davranışlarıdır. Bu durum çocuğun ileriki yaşamında bireyselleşememesi ile sonuçlanmaktadır.

Örneğin, şiddettin yaygın olduğu geleneksel yapılarda yetişkinlik yaşamında bireyselleşmenin mümkün olması zordur. Çünkü, çocuk bu şiddet içeren davranış kalıbını kişiliğinin bir parçası haline getirmektedir. Otoriter tutum, bireyselleşmeye bağımsızlaşmaya engel olan en büyük etkenlerden biridir. Çocuğun bu şiddet içeren tutumu kendisine mal ettiğinden, fiili ve psikolojik şiddeti benimsemektedir. Bu şiddet türlerine sahip olan bir insanın iç dünyası da çatışma içinde olacaktır. Bu çatışmaları yaşayan bir kişi sağlıklı bir ebeveyn, çalışan ve yurttaş olmakta, kuşkusuzdur ki, zorlanacaktır. Çünkü bireyselleşme ve bağımsızlaşma, hoşgörü ve adalet öğelerini içerir. Hoşgörü ve adalet öğelerinden yoksun kişiler ve toplumlar bireyselleşemez.

Çocuklarda Bireyselleşme Çabaları

Çocuklar, doğdukları andan itibaren kendilerini tanımaya ve çevreleriyle etkileşime geçmeye başlarlar. Bu süreçte çocuklar; kendi isteklerini, duygularını, düşüncelerini ve yeteneklerini keşfederken, aynı zamanda bağımsız birer birey olduklarını fark etmeye çalışırlar. Bu, çocukların bireyselleşme çabası olarak adlandırılan bir olgunlaşma sürecidir.

Bireyselleşme çabası; çocukların kendilerini ifade etme, karar verme, sorumluluk alma, sınırlarını belirleme ve özgüven geliştirme becerilerini kazanmalarını sağlar. Bu beceriler, çocukların hayat boyu başarılı ve mutlu olmaları için gerekli olan temel unsurlardır. Ancak bireyselleşme çabası aynı zamanda çocukların anne babaları veya çevreleriyle çatışma yaşamalarına da neden olabilir. Çünkü çocuklar, bireyselleşme sürecinde, kendilerini kabul ettirmek, isteklerini gerçekleştirmek ve kontrolü ele geçirmek için inatlaşma, karşı gelme, isyan etme gibi davranışlar sergileyebilirler.

Bu davranışlar, çocukların “Ben de varım!” mesajı vermeye çalıştıklarının bir göstergesidir. Çocuklar, bu mesajla, kendilerine saygı duyulmasını, fikirlerinin önemsenmesini, seçimlerine öncelik tanınmasını ve bağımsız hareket edebilmeyi talep ederler. Bu talepler, çocukların bireyselleşme sürecinin doğal bir parçasıdır ve olumlu bir şekilde karşılanması gerekir. Ancak, bu taleplerin karşılanması, çocukların her istediklerinin yapılması anlamına gelmez. Çocukların bireyselleşme çabaları, onların gelişimine katkı sağlayacak şekilde desteklenmeli, ancak aynı zamanda onlara uygun sınırlar ve kurallar da belirlenmelidir.

Bireyselleşme çabası, çocukların yaşına, kişilik özelliklerine, aile yapısına ve kültürel faktörlere göre farklılık gösterebilir. Genellikle, bireyselleşme çabası, iki yaş civarında başlar ve ergenlik dönemine kadar devam eder. Bu dönemlerde, çocukların bireyselleşme çabaları daha yoğun ve sık görülür. Bu nedenle, bu dönemlerde ebeveynlerin çocuklarıyla iletişim kurmaları, onları anlamaya çalışmaları, onlara sevgi ve güven vermeleri, onlara seçenekler sunmaları, onları dinlemeleri ve onlara saygı duymaları çok önemlidir.

Ergenlikte Bireyselleşme Çabaları

‘Değersizleştirme’ sürecinde ergenler, anne-babalarıyla aralarına duygusal anlamda bir mesafe koyarlar. Bu, onların ‘ayrışma’ sürecine girdiklerini gösterir. Ergenlerin bireyselleşebilmeleri için ‘ayrışma’ sürecinde geçmeleri gerekir. Eğer ergenler, anne-babalarının kanatlarının altından çıkamazlarsa uçmayı öğrenemezler.

‘Bireyselleşme’ süreci 2 yaşantıyı içerir:

• Anne-babadan ayrılma ve vazgeçme,
• Aile dışında anne-babanın başka karşılıklarını bulma.

Anne-babalarıyla ‘ayrışma’ya giren ergenler, kendilerine anne-babalarının yerine geçecek yeni sevgi ve destek kaynakları ararlar ve de aradıklarını arkadaşlarında bulurlar. Bu dönemde yalnızlık içine düşerler ve de bu yüzden yalnızlık ve boşluk duygularını doldurabilecekleri yeni ilişki ve arkadaşlara gerek duyarlar.

Ergenlerin bu dönemdeki en önemli görevleri bağımsızlaşmaktır. Bunun için anne-babalarına bağımlılıklarından vazgeçmeleri; onlardan bir miktar uzaklaşıp kendilerini ve çevrelerini büyümüş düşünme, yargılama ve sentez yeteneklerini kullanarak gözden geçirmeleri gerekir. Anne-babalarından uzaklaşmaları, ergenleri aniden bir boşluğa düşürür. Zaten hayat da, artık ergenlere eskisi kadar bağımlı olma iznini vermez. Mesela anne-babalar, sık sık ergenlere ‘Sen; artık büyüdün, çocuk gibi davranma,’ gibi mesaj içeren cümleler kurarlar. Bu yüzden bağımsızlık, ergenler için hem bir gereksinim hem de bir zorunluluktur.

Bağımsızlık, çevreyle tüm bağları koparmak anlamına gelmez. Çocukluklarında sağlıklı bağlanma yapabilmiş ergenlerin ‘bağımsızlaşma’ süreçlerinde daha az çatışma yaşayarak sakin bir şekilde anne-babalarından ayrılıp ayakları üzerinde durabildikleri kabul edilir. Bu dönemde bağımsızlaşmaları gereken ergenler, bu nedenle ‘sanki bağımsızmış gibi’ davranırlar. Sağlıklı ilerleyen süreçte adam yerine konmak isterler, sözlerini geçirebilmek için kimi zaman isyankâr davranırlar çünkü kendi düşüncelerini ayırmaya çalışmaktadırlar. Ancak dönemin sonuna kadar tam anlamıyla bağımsızlaşamadıklarından ve ruhsal yapıları yeterli olgunluğa erişmediğinden bazen anne-babalarına yakınlaşıp onların desteğini alma gereği duyarlar. Bu bir çeşit yakıt ikmalidir; kendini dışarıda yeni rollerde deneyip bazen başarılı olup bazen de engellenip hayal kırıklığı yaşayıp bunun sonucunda gücü tükenen ergenler, yeniden güven depolamak için en yakını olan kişilere yardım almak için koşarlar. Bu dönemin daha sağlıklı ve daha az sancılı geçebilmesi için anne-babaların ergenlerle ilişkilerini kimi zaman biraz mesafeli kimi zaman da kendilerine yakınlaşmalarına izin verecek şekilde sıcak tutmaları gerekir.

Anne-babalar, bu dönemde ergenlerle ilişkilerinin bir daha asla eskisi gibi olmayacağını düşünüp kaygılanmamalıdırlar. ‘ayrışma’, ilişkilerinin yeniden düzenlenmiş halidir. Bu dönemde ergen-anne-baba ilişkisi, yeni bir hal alsa da duygusal olarak kopmamaktadır. Ergenlerin ‘bireyselleşme’lerinin ilk işaretlerinden biri, anne-babalarını idealize etmekten vazgeçmeleridir. Sağlıklı olarak bireyselleşip olumlu bir ruh sağlığına sahip olmalarıysa, yakın aile ilişkileriyle oluşur. Anne-babalar ergenlerin ‘bireyselleşme’lerine engel oldukları takdirde ergenlerde kaygı, depresyon ve başka psikolojik sorunlar; meydana gelebilmektedir. Ergenlerin kimliklerini oturtup ruhsal ve duygusal anlamda farklı bir birey olmayı başarabilmeleri için anne-babaların desteği gerekir. Kendi ‘bireyselleşme’lerini çözemeyip duygusal olarak belirli bir olgunluğa erişemeyen anne-babalar, ergenlerin bağımsız düşünmelerini bir tehdit olarak algılayıp kontrolü elden bırakmak istemezler. Bu yüzden bazen bilerek bazen de istemeden ergenlere engeller koyarlar.

Kendi ‘bireyselleşme’sini tamamlayamamış anne-babalar, ergenlere karşı çok acımazsızdırlar. Böyle anne-babalar, ergenlerle eşit güçte bir kriz yaşadıklarından onların ‘bireyselleşme’ ve ‘özerklik’ yönündeki çabalarını sabote edebilirler. Böylece duygusal kayıplardan kaçınıp kendilerini yaşlanma ve rollerin yeniden değişmesi konusunda rahatlatabilirler.

Bu süreçte hem ergenler hem anne-babalar, eşit güçte bir kriz yaşarlar. Ergenler yoğun duyguların etkisi altındayken anne-babalar, onların şu anki durumları ve başarılarıyla ilgilenmektedirler. Ergenlerin başarı ve sorunları, adeta kendilerinin başarı ve sorunlarıdır. Ergenlerin yaptıklarıyla övünür, yapamadıklarıyla başarısızlık ve hatta suçluluk hissederler.

‘Bireyselleşme’, salınımlı bir süreçtir. Ergenler, bu süreçte bir yönden bir yöne savrulup birbirlerine zıt duygular yaşarlar. Sevgi ve nefret duyguları arasında gider gelirler. Bir taraftan bağımsızlaşmaya çalışırlar bir taraftan da bağımlılık arayışı içindedirler. Uçlarda dalgalanmalar yaşarlar. Bu süreçte ergenlerin değer yargıları ve vicdanları, önemli değişmeler geçirir. Ergenler; bu süreçte aşırı doğruculuk, yargılarında keskinlik, mutlak doğrulara inanma, yüceltme ve değersizleştirme ve esnek olmayan kurallar içindedirler. Süreç içerisinde katı tutumlarını esnetip değer yargılarını olgun ve yumuşak bir hale sokarlar.

Bu süreçte ergenler, anne-babalarını daha gerçekçi değerlendirirler. Çocukluk ideallerini geride bırakırlar. Anne-babalarının mükemmel olmalarını beklemekten vazgeçerler. Onları iyi yönleri ve kusurlarıyla kabul edebilecek bir olgunluğa erişirler. Kendileri ve çevreleri hakkındaki beklentilerini dış gerçeğe uygun bir şekilde ayarlarlar. Eğer kendi potansiyellerine uygun gerçekçi amaçlarını içselleştirirlerse özgüven duygularını sürdürebilirler. Olgunluk, ‘bireyselleşme’ye bağlıdır. ‘Bireyselleşme’, büyüyen insanın ne yaptığı ve ne olduğu konusunda giderek artan bir şekilde sorumluluk almasıdır. Eğer ergenler, tüm sorumluluğu anne-babalarına ya da başkalarına yüklerlerse bu kişileri karşı konamaz olarak algılamaya ve yabancılaşmaya başlarlar. Karşı koyabilme, olgunlaşmayı gösterir. Ergenlerin anne-babalarından ‘ayrışma’ları yetersiz olursa ve bu durum ergenlik sonuna kadar çözümlenmezse çeşitli sorunlar, ortaya çıkar. Bunun sonucunda ergenler, yetişkinliğin gereklerini yerine getiremeyecek bir bağımlılık içinde kalırlar. Erişkin rolünde aksamalar, ortaya çıkar. Bunun sonucunda kendi doğruları ve kararları olmaz.

Olumlu bir psikolojik gelişim, ergenlerin bağımsız olmaları ve karşılıklı bağımlı işlev görme kapasitesine sahip olmalarıyla mümkün olur. Yani ergenlerin hem bağımsız olmaları hem de anne-babalarıyla olan ilişkilerinde onlara bağlı olmalarıyla mümkün olur. Ki anne-babalar da, bunu isterler. Bağımsız ama bağlı olmak…

Bu dönem; sırf ergenler için değil, anne-babalar için de oldukça kafa karıştırıcıdır. Anne-babalar, ergenleri anlamaya özen göstermeli ve bu dönemin dinamiklerinin farkında olmalıdırlar. Anne-babalar için çocuklarının büyüdüğünü ve bireyselleştiğini görmek, onlarda sevinç ve hüznün iç içe girdiği çelişkili duygular ortaya çıkarabilir. Sırf ergenler değil, anne-babalar da, bu döneme adapte olup kendilerini şartlar doğrultusunda değiştirebilmelidirler. Anne-babaların en zorlandıkları konulardan biri, ergenlere nerede sınır tanıyıp ergenleri nerede özgür bırakmak gerektiğidir. Ergenlerin en önemli ihtiyaçlarından biri, belli sınırlar dâhilinde güvende hissederken farklı bir kişi olarak tanınma ve fark edilme özgürlüğünü yaşamaktır. Ergenler, sınırları zorlarlar çünkü kendi sınırlarını keşfetmeye çalışmaktadırlar. Bu yüzden anne-babalar; ergenlere tehlikeli riskler yerine kendilerini zarar vermeyecek alanlarda inisiyatif kullanmaları için alan tanımalı, bağımsızlaşmaları için izin vermeli ve onların güvenliği için her zaman var oldukları mesajını vermeliler. Ergenlerin güvenli bir özgürlük yaşayabilmeleri için anne-babalar; ergenlerin bu dönemde geçirdikleri ruhsal ve bedensel değişimlerin, cinsel olgunlaşmanın farkında olup onları bu konularda bilgilendirmelidirler. Böylece ergenler; güvenle yetişkinliğe adım atarlar, aksi takdirde büyümek için sabırsızlanmalarına rağmen yetişkinlik korkutucu göründüğünden çocuksu davranışlara saplanıp kalabilirler.

The post Bireyselleşme: Toplumda, Çocukluk ve Ergenlik Çağında Bireyselleşme Nedir? Ve Daha Fazlası appeared first on Diana Güler.

Ultrasonografi, kan testleri, amniyosentez ve koryon villus örneklemesi gibi yöntemlerle tanı koyulabilir. Down sendromlu çocukların sağlık sorunları ve gelişimleri yakından takip edilmelidir. Düzenli tıbbi bakım, eğitim ve sosyal hayata katılım önemlidir. Down sendromlu bireylerin yaşam süresi son yıllarda önemli ölçüde artmıştır.

Down Sendromu Nedir?

Down sendromu, 21. kromozomun iki yerine üç kopya olduğu, 46 yerine 47 kromozomun bulunduğu genetik bir anomalidir. Mongolizm ve trizomi 21 olarak da bilinir. Down sendromu, kısa boy ve bademe benzer yukarı doğru çekik göz gibi fiziksel özellikler ile karakterizedir. Fiziksel görünüm yanı sıra beyinin gelişimsel sürecide doğrudan etkilenir. Dünyada ve ülkemizde 750-1000 doğumda bir görülen Down Sendromu; fiziksel büyüme geriliği, karakteristik yüz görünümü ve orta derecede zihinsel geriliğe yol açabilir. Gebelik sırasında yapılan rutin testler ve doğum sırasında tespit edilebilir.

Kişinin 1 fazla kromozom sayısına sahip olması nedeniyle meydana gelen down sendromu, özellikle fiziksel görüntü olarak kendisini net bir şekilde belli eder. Bu doğrultuda down sendromunun karakteristik belirtileri arasında çekik gözlülük, iki gözün birbirinden uzak olması ve burun kökünde basıklık yer alır.

Trizomi 21, translokasyon down sendromu ve mozaik down sendromu olmak üzere üç farklı türü bulunan down sendromu, riskli yaş grubunda çocuk sahibi olan kadınlarda daha fazla görülür. Bu yaş grubu genellikle 35 yaş ve üstü kabul edilir ancak her 35 yaşından fazla çocuk sahibi olan kadınların çocuklarında da down sendromu görülmeyebilir.

Mutlak bir tedavisi bulunmayan down sendromu, kişinin tüm potansiyelini yansıtması ve hayata uyum sağlamaları açısından birtakım terapi yöntemlerini içerir.

Down Sendromu genelde hafif-orta dereceli zihinsel engele neden olan bir durumdur. Down Sendromlu bir çocuk; doğumdan başlayarak mevcut potansiyelini ortaya çıkarabilmesini sağlayacak, onu hayata hazırlayacak özel desteğe gereksinim duyar.

Ailelerin ve bu çocuklarla ilgilenen uzmanların mümkün olan en erken zamanda bu desteği başlatmaları ve devamını sağlamaları önemlidir.

Tıbbi bakımın ve takibin iyileşmesi, ailelerin eğitimi ve bu çocukların sosyal yaşamda kabul edilirlikleri artmıştır. Down Sendromlu çocuklar günümüzde daha önceki yıllara kıyasla daha donanımlı yetişmektedir.

Down Sendromu Ortaya Çıkma Nedenleri ve Risk Faktörleri

35 yaş üstü kadınlarda Down Sendromlu ve diğer kromozom anomalileri riski fazladır. 20 yaşında bir annenin Down Sendrom’lu çocuk doğurma ihtimali 1/1441 iken, bu risk 30 yaşında 1/959’a, 40 yaşında 1/84’e ve 50 yaşında ise 1/44’e çıkar.

Daha önce Down sendromlu bir çocuk doğuran annede, tekrar bu sendromu sahip çocuk sahibi olma ihtimali yüksektir.

Her insan hücresi tipik olarak 23 çift kromozom içerir. Her çiftteki bir kromozomun biri erkekten, biri kadından gelir.

Down Sendromu, temel üreme hücresinin 21. kromozomunun yumurta veya sperm oluşması esnasında ayrılamayıp çift kalmasıyla oluşur. Bunun sonucunda yumurta veya sperm 23 yerine 24 kromozom içerir. İnsanlar genellikle 46. kromozoma sahipken Down Sendromlu çocuklarda toplamda 47 kromozom bulunur ve bu durum çeşitli farklılıklara yol açar.

Down Sendromu genetik yapıdaki bir değişiklik sonucu oluşur. Günümüzde bu durumun kesin nedeni bilinmemektedir. En yaygın Down Sendromu tipinde kalıtsal geçiş yoktur.

Down sendromunun Translokasyon veya Mozaisizm adı verilen türlerinde ise, kalıtsal geçişlilik (aile üyeleri arasından aşağıya doğru) olabilmektedir.

Down Sendromu Belirtileri Nelerdir?

Down sendromunun en belirgin semptomu gözlerin çekik olmasıdır. Bunun yanı sıra burun köprüsünün düz olması, el, ayak ve kulakların küçüklüğü, boyunda kısalık, avuç içinde kıvrım ve normal olmayan büyüklükte bir dil down sendromu belirtileri arasında sıralanır.

Down sendromu olan çocuklarda görülen belirtiler şu şekildedir:

• Gözlerde çekiklik – Down sendromlu bir bebeğin gözleri genellikle yukarıya doğru eğimli olur ve çoğu zaman üst göz kapağında gözlerden birini kaplayan bir deri kıvrımı bulunur. Bu durum da gözlerde çekik bir görüntü oluşturur.
• Burun köprüsünün düz olması
• El, ayak ve kulakların küçüklüğü

• Kafanın küçüklüğü – Down sendromlu bebeklerin kafaları genellikle diğer bebeklere göre daha küçüktür ve bu durum ilerleyen yıllarda kafa küçüklüğüyle birlikte boy kısalığına da beraberinde getirir.

• Boyunda kısalık
• Avuç içinde palmar kıvrımı adı verilen bir kıvrım olması

• Normal olmayan büyüklükte bir dil – Normal olmayan büyüklükte veya çıkıntılı bir dil, down sendromundan etkilenen çocuklarda görülen yaygın bir semptomdur. Bunun nedeni ise insan vücudundaki 21. kromozomdaki proteinlerin yanlış salgılanması ve üretilmesi olarak kabul edilir.

• Gözün renkli kısmında (iris) beyaz lekeler (brushfield lekeleri) – Brushfield lekeleri olarak bilinen beyaz lekeler, irislerin ön yüzeyinde bulunan iyi huylu beyaz, gri veya kahverengi lekelerdir. Bu lekeler iris stromal dokusunun ve bağ dokusu hiperplazisinin birikmesidir ve down sendromlu olan kişilerde %13-77 oranında bir görülme oranınsa sahiptir.

• Aşırı esneklik
• Boyda kısalık
• Yürüme, hareket etme ve konuşmada zorluk
• Görme problemleri
• Kulak enfeksiyonları
• Diş hastalıkları

Bilişsel ve davranışsal belirtiler:

• Konuşma ve dil gelişiminde gecikmeler
• Emekleme ve yürüme becerilerinde gecikme
• Dikkat sorunları
• Uyku zorlukları
• İnatçılık ve öfke nöbeti
• Tuvalet eğitiminde gecikme

Ayrıca bazı bebeklerde solukluk veya morarma gibi cilt bulguları da olabilir. Bunlar da down sendromuna eşlik eden diğer problemlere bağlı olarak gelişebilir. Bu problemler, doğumsal kalp hastalığı ve polisitemi adı verilen kanın fazla üretiminden tutun da lösemiye varan tablolarla seyreden kan hastalıkları gibi durumlardır.

Bunun yanı sıra bu bebeklerde kas zayıflığına bağlı emme ve beslenme problemleri, dışkılama problemleri, yoğun ve uzamış sarılık problemleri de yenidoğan döneminde görülebilir. İleriki yaşlarda da daha çok zihinsel gerilikler, dil-konuşma ve bilişsel becerilerde gerilikler görülür. Bu gerilik ve zorlukların derecesi de her down sendromlu çocukta farklı seyredebilir.

Down Sendromu ve Teşhis Süreci

Down sendromu için anne karnında bebeğe uygulanan bazı testler tanı koymak mümkün olabilir. Down sendromu teşhisi için anne karnında teşhise yönelik uygulanan testler şunlardır:

• Gebeliğin ilk 3 ayında yapılan testler: 11-14. haftalarda ense kalınlığı ölçümü ve anne karnındaki 2 proteine bakılarak olasılık hesaplama yoluyla yapılan testlerdir.

• Gebeliğin ikinci 3 ayında yapılan testler: 16-18. ayında anne karnındaki 3 protein düzeyine bakılan 3’lü tarama, 4 protein düzeyine bakılan 4’lü tarama vardır.

• Gebeliğin 15-20. haftasında yapılan testler: Girişimsel olarak amniosentez ile amnios sıvısındaki hücrelerde kromozom sayısı analizi vardır.

• Gebeliğin 18-22. haftasında yapılan testler: Kordosentez ile kordon kanı lenfosit hücrelerinden kromozom sayısı analizi ile bakılan tarama testleri vardır.

Ayrıca anne karnında tanı konulamamış olanlarda da, doğumdan sonra bebekten kan örneği alınarak kromozom analizi yapılması ile tanı koymak mümkündür.

Hamilelik süresinde yapılan rutin tarama testleri ve tanı testleri ile Down Sendromu saptanabiliyor. Down Sendromu’nun ilk bulgusu, hamileliğin 11 ila 14’üncü haftaları arasında yapılacak ultrasonografi ve kan testi ile görülebiliyor.

Ultrasonografiyle fetusun boyu, ense saydamlığı ve bu safhada tanınabilecek diğer anomalilere bakılıyor. Anneni kanında ise PAPP-A ve bHCG adlı iki proteine de bakılıyor. İkili test olarak bilinen bu testin Down Sendromu’nu yakalama hassasiyeti %85 oluyor. Tüm sonuçlar değerlendirilerek risk hesaplanıyor.

Üçlü ve Dörtlü Test

16-20. haftalar arası anneden kan alınarak üçlü ya da dörtlü test yapılabiliyor. Üçlü testin Down Sendromu’nu yakalama hassasiyeti %65 iken bu oran dörtlü testte %80’e ulaşıyor.

Amniyosentez

Ultrason kılavuzluğunda ince bir iğne ile fetusun çevresindeki sıvıdan örnek alınarak amniyosentez işlemi gerçekleştirilebiliyor.

CVS (Koryon Villus Örneklemesi)

11-14 hafta arasında fetusun ense saydamlığı >3 mm izleniyorsa, kromozom anormalliği riski %25 ve üzerine çıkıyor ve kesin tanı için Koryon Villus Biyopsisi yapılıyor. Ayrıca 35 yaş üstü gebelerde bu test önerilebiliyor.

CVS’de ince bir iğne ile bebeğin eşinden parça alınıyor. CVS ile 46 kromozom test edilebiliyor. CVS ve Amniyosentez yöntemleriyle yüzde 100 tanı koymak mümkün olabiliyor.

Down Sendromu Tedavi Gerektiren Bir Hastalık Değil, Farklılıktır…

Down sendromlu çocukların sağlık sorunlarının ve gelişimlerinin yakından takibi sağlanmalıdır. Erken çocukluk döneminde yapılan bu takip sayesinde kişinin hem sağlıklı hem de etkin bir yaşam sürdürmesi mümkün olur.

Ailelerin çocukları için yapacağı en faydalı eylem yıllık takiplerini düzenli yaptırmaları, onun eğitim hayatına ve sosyal hayata katılımını sağlamalarıdır.

Bu sayede, hayatın getirdiklerini yaşıtlarının gerisinde izleyen ve diğer insanların onları farklı algılamalarını da aşmak zorunda kalan Down Sendromlu çocuklar, üretken ve dolu bir hayat yaşayabilir. Down Sendromlu çocuklar iyi eğitim görürlerse kendilerine bakabilecek basit işlere yatkınlık göstererek meslek sahibi olabilir.

Olası hastalık ve risklere karşı Down sendromuna sahip çocukların takip ve tedavi süreci şunları kapsar:

• Çocuğun gelişimini, zihinsel ve motor becerilerini, sağlık risklerini ve aşılarının takibi için Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanı takibi
• Doğum sırasında ya da sonrasında ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının takibi için branş uzmanları (Örneğin, kardiyolog, endokrinolog, çocuk genetik uzmanı, KBB ve göz doktorları)
• Konuşma becerilerini geliştirmek için konuşma terapisi
• Kasları güçlendirmek ve motor becerileri geliştirmek amacıyla fizik tedavi
• Motor becerileri iyileştirmek ve günlük yaşamdaki işleri kolaylaştırmak için mesleki terapi
• Down sendromuna eşlik edebilecek duygusal zorlukları yönetmeye yardımcı olmak için davranışsal terapi.

Down Sendromlu Bireylerde Daha Fazla Görülen Hastalıklar Nelerdir?

• İşitme problemleri
• Göz bozuklukları
• Kalp sorunları
• Uyku Apnesi
• Bağırsak ve Mide Sorunları (Kabızlık, reflü ve Çölyak hastalığı gibi)
• Enfeksiyonlara daha yatkın olma
• Tiroid sorunları
• Otizm, sosyal becerileri ve iletişimle ilgili zorluklar
• İleriki yaşlarda Alzheimer riski

Ergenlik Döneminde Down Sendromu

Ergenlik döneminde Down Sendromlu çocuklarda duygusal problemler görülebilir. Onun duygusal sağlığını desteklemenin en iyi yolu; onu evdeki, okuldaki ve toplum içindeki aktivitelerin mümkün olduğunca içinde tutmaktan geçer.

Down Sendromlu çocukların erken yaşta evin dışında fiziksel aktivitelere katılmalarının teşvik edilmesi, özellikle ergenlik ve sonrası artan obezite açısından da koruyucu rol oynar.

Down Sendromu, Ruh Hali ve Mutluluk

Down sendromlu bireyler genellikle çok mutlu,neşeli ve sevgi dolu bilinseler de onlarda her birey gibi üzülür,ağlar,küserler. Ergenlik yaşayan,cinsel kimlikleri bulunan,dans edebilen down sendromlu bireyler diğer bireyler gibi bu duyguları yaşayabilirler.

The post Down Sendomu: Nedir? Neden Ortaya Çıkar? Ve Down Sendromu ve Bireyin Ruh Hali Arasındaki İlişki Nedir? appeared first on Diana Güler.

Uyku bozukluğu, uykuya dalma, uykuda kalma ve uyku kalitesini etkileyen sorunları kapsayan bir rahatsızlıktır. Stres, hormon dengesizlikleri, uyku apnesi ve çevresel faktörler gibi birçok nedeni olabilir. Tedavi sürecinde uyku hijyeni, bilişsel davranışçı terapi, ilaç tedavisi ve CPAP gibi yöntemler kullanılır. Polisomnografi, Epworth Uykululuk Ölçeği ve aktigrafi gibi testlerle teşhis edilir. Uyku, fiziksel ve zihinsel sağlığı korumak için kritik öneme sahiptir. Uzun süreli uyku problemlerinde bir uzmana danışılması önerilir.

Sağlıklı Bir İnsan Ne Kadar Uyumalı?

İdeal uyku süresi 4-11 saat arasındadır. Bu aralıkta kişiden kişiye göre değişir. Uyku ihtiyacı içinde bulunduğu yaşa ve günlük hayatının nasıl geçtiğine göre değişiklik gösterebilir. Kişinin uyandığında zinde hissettiği süredir, ideal uyku süresi. Uyku evreleri de buna bağlı olarak değişiklik gösterir. Herhangi bir sebepten ihtiyacı olduğu kadar uyuyamayan insanların vücudunda birtakım etkiler oluşur. Bunlar:

• Vücudun hastalıklara karşı savunması azalır,
• Psikolojik rahatsızlıklara karşı olan direnç zayıflar,
• Stres hormonu daha fazla salgılanmaya başlar,
• Sinirlilik ve tahammülsüzlük artar,
• Görme ve konuşma bozuklukları oluşur,
• Kan şekeri dengesi bozulur,
• Nefes alış-veriş dengesi bozulur,
• Vücut ısısı düşer,
• Kas gücü azalır,
• Unutkanlık baş gösterir.

Uyku Bozukluğu Nedir?

Uyku esnasında; gün içerisinde vücudumuzda meydana gelen reaksiyonların zararlı etkilerinin onarımı ve toksik maddelerin uzaklaştırılarak, dokuların yeni güne hazırlanması meydana gelir. Ayrıca; beyin fonksiyonlarının düzenlenmesi, beyin hücrelerinin dinlendirilerek gün içinde öğrenilen bilgilerin işlenerek hafızaya alınması gibi süreçler de gerçekleşir.

Uyku bozukluğu , kişinin uykuya dalma, uykuda kalma, yeterli uyku süresini tamamlama ya da uyku kalitesini sağlama gibi süreçlerde yaşadığı sorunları ifade eden genel bir terimdir. Bu bozukluklar, bireyin fiziksel, zihinsel ve duygusal sağlığını etkileyerek yaşam kalitesini düşürebilir. Uykusuzluk (insomnia), uyku apnesi, huzursuz bacak sendromu, narkolepsi ve parasomni gibi farklı türleri bulunur. Uyku bozuklukları, stres, yaşam tarzı, altta yatan tıbbi durumlar ya da çevresel faktörler gibi çeşitli nedenlerden kaynaklanabilir ve genellikle profesyonel bir değerlendirme ile tanı ve tedavi gerektirir.

Uyku temel olarak iki fazdan meydana gelir. Bunlar, dinlendirici fazı olan non-REM dönemi ile aktif fazı olan REM dönemi şeklindedir. Kaliteli bir uyku için, belirli uzunluklarda ve düzende bu iki fazın birbirini takip etmesi ve yeterli uzunlukta uyunması gerekir. Bu şartlar sağlanamadığında uyku bozukluklarından söz edilir.

Günlük hayatta stres ve kaygı gibi çeşitli psikolojik sorunların sıklığında yaşanan artışa paralel olarak, uyku bozukluklarının da sıklığı giderek artmaktadır. Özellikle son çalışmalar, her 3 yetişkinden birinin günlük 7 saatten az uyuduğuna dikkat çekmektedir.

Uyku Bozuklukları Neden Ortaya Çıkar?

Uyku akışkanlığı kişiye göre farklılık göstermekle birlikte, birtakım kişisel ve biyolojik özelliklere bağlı olarak gerçekleşir. Bu özelliklerden kaynaklanan çeşitli sağlık sorunları ise uyku bozukluğuna yol açabilir.

Uyku bozuklukları hormon seviyelerindeki dalgalanmalar, kan şekeri, kan basıncı, oksijen ve karbondioksit değerlerindeki değişiklikler gibi fizyolojik nedenlerle ilişkilendirilebilir. Melatonin eksikliği veya kortizol dengesizlikleri gibi hormon değişiklikleri, uykuya dalmayı ve sürdürmeyi zorlaştırabilirken düşük oksijen seviyeleri veya demir eksikliği huzursuz uykuya neden olabilir. Ayrıca, nörotransmitterlerin dengesizliği ve kan basıncındaki dalgalanmalar da uyku kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Uyku bozukluğu nedenleri bireyin yaşına, cinsiyetine, genel sağlık durumuna, yaşam tarzına ve çevresel faktörlere bağlı olarak değişir. Örneğin, genç bireylerde uyku bozuklukları genellikle stres veya teknoloji kullanımına bağlıyken, yaşlı bireylerde altta yatan tıbbi durumlar veya ilaç kullanımı daha yaygın nedenlerdir. Hormonal değişiklikler, genetik yatkınlık ve mesleki faktörler de nedenlerin kişiden kişiye farklılık göstermesine yol açar. Ayrıca, psikolojik durumlar ve yaşam koşulları da önemli bir rol oynar.

Bu kapsamda, uyku bozukluğu nedenleri aşağıdaki gibi özetlenebilir:

• Stres: Günlük hayattaki yoğun stres, beyin fonksiyonlarını olumsuz etkileyerek uyku esnasında sık uyanmayla veya derin uykuya dalmada sorun yaşamayla sonuçlanır.

• Kaygı bozukluğu: Yaygın anksiyete bozukluğu olarak da bilinen kaygı durumunda, kişi uykuya dalmada ve odaklanmada sorun yaşayarak, çeşitli uyku bozukluklarının ortaya çıkmasına yol açar.

• Alerji: Özellikle yatak odasında vücudun alerjik olduğu maddelerin varlığı durumunda, vücut alerjik yanıt geliştirerek uykuya dalmada zorlanır. Uyku esnasında solunumunda sorunlar yaşar veya kaliteli bir uyku geçiremez.

• Solunum problemleri: Soğuk algınlığı, sinüzit veya KOAH gibi solunum yolundaki çeşitli sorunlar nefes almayı güçleştirdiği için uyku kalitesini kötü etkiler.

• Sık idrara gitme: Gece idrara gitme (noktüri) davranışı uykunun dinlendirici fazlarını yarıda keserek uykuyu sık sık böler. Bu nedenle kişi rahatlatıcı bir uyku alamadığın çeşitli sorunlar ortaya çıkar.

• Kronik ağrı: Çeşitli sağlık sorunları (eklem problemleri, mide-bağırsak sorunları, fibromiyalji vs.) ağrıya neden olduğunda kişinin uykuya dalması veya kaliteli uyku sürdürmesi zorlaşır.

Uyku bozukluklarının en sık görülen nedenleri arasında stres, kaygı, uyku hijyenine dikkat etmeme, düzensiz uyku alışkanlıkları, alkol veya kafein tüketimi, tıbbi durumlar (uyku apnesi, reflü, kronik ağrılar), psikolojik rahatsızlıklar (depresyon, anksiyete), hormonal değişiklikler ve çevresel faktörler (gürültü, ışık) yer alır. Bu faktörler, uykuya dalmayı zorlaştırabilir, uykunun bölünmesine neden olabilir veya yetersiz uyku kalitesine yol açabilir.

Uyku Bozuklukları Nelerdir?

Uykunun etkilenen parametresine bağlı olarak çeşitli uyku bozuklukları tanımlanmıştır. Bunlar şu şekilde sıralanabilir:

İnsomnia:

Uykusuzluk, uykuyu sürdürmede veya uykuya dalmada zorluk olarak da tanımlanabilecek insomnia çok çeşitli sebeplerden ileri gelebilir.

• Birbirinden uzak zaman dilimlerine kısa zamanda seyahat sonrası ortaya çıkan jet-lag, 
• Stresli yaşam, kaygı bozuklukları,
• Hormonal veya sindirim problemleri insomnia ile sonuçlanabilir.

İnsonmina; çeşitli etkileri nedeniyle hayat kalitesini ciddi olarak olumsuz etkileyebilir. Bunlar arasında depresyon, konsantrasyon bozukluğu, dış etmenlere duyarlılık (irritabilite), kilo artışı ve okul/iş performansında düşme sayılabilir.

Parasomnia:

Uyku esnasında yapılan anormal davranışlar ve hareketler parasomnia kapsamında değerlendirilir. 

Bunlar arasında;

• Uyurgezerlik, 
• Uykuda konuşma,
• İnlemek, 
• Kabus görme, 
• Yatak ıslatma,
• Diş gıcırdatma sayılabilir. 

Uyku Apnesi:

Uyku esnasında nefes almanın tamamen durması veya azalması olarak tanımlanır. Sağlıklı bireylerde horlama ile birlikte kısa süreli görülmesi normal kabul edilse de; uykudaki gerçekleşme sıklığı ve uzunluğu arttıkça ciddi sağlık sorunlarına yol açar. 

Özellikle kalp ve akciğer problemleri açısından bireyler risk altındadır. Kişi uykusunda oksijen yetersizliğinden sık sık uyanır ve yetersiz uyku nedeniyle gün içinde yorgunluk, sinirlilik, uyku ihtiyacı, konsantrasyon güçlüğü gibi şikayetlere neden olur.

Huzursuz Bacak Sendromu:

Uykuda bacakları karşı konulamaz derecede hareket ettirme ihtiyacı hissetme durumudur. 

Genellikle bacaklarda uyuşma veya karıncalanma hissi eşlik edebilir. Şiddetli vakalarda gün içinde de şikayetler gelişebilir. Hiperaktivite bozukluğu, bazı vitamin eksiklikleri, Parkinson hastalığı gibi sağlık sorunlarına eşlik edebilse de, sıklıkla sebebi bilinmemektedir.

Narkolepsi:

Gün içinde uyanık durumdayken gelişen “uyku atakları” ile tanınır. Kişi gün içinde aniden yorgun hissederek uykuya dalar. 

Bazen bu şikayete, uykudan uyanma sonrası geçici uyku felci eşlik edebilir. 
Tek başına olabilse de, sıklıkla narkolepsi multipl skleroz (MS) gibi çeşitli nörolojik hastalıklarla beraber izlenir.

Çocuklarda Uyku Bozuklukları, Türleri ve Etkileri

Uyku, tüm yaş grupları için hayati bir ihtiyaçtır, ancak özellikle çocuklar için büyüme, gelişim ve öğrenme süreçlerinde kritik bir rol oynar. Sağlıklı bir uyku düzenine sahip olmak, çocukların günlük aktivitelerinde başarılı olmalarına ve fiziksel-zihinsel sağlıklarını korumalarına yardımcı olur. Ne yazık ki, çocuklarda uyku bozuklukları oldukça yaygındır ve bu bozukluklar çocukların yaşam kalitesini derinden etkileyebilir. Ebeveynlerin uyku bozuklukları hakkında bilgi sahibi olmaları, çocuklarıyla daha iyi ilgilebilmelerini sağlar.

Çocukların yaşadıkları uyku sorunlarının birden fazla nedeni olabilir. Ayrıca, birbirinden farklı özelliklere sahip bozukluklar çocuğunuzun kalitesiz bir uyku deneyimi yaşamasına neden olabilmektedir. Hatta onların hiç uyuyamasına neden olabilir.

Çocuklarda Uykusuzluk (Insomnia)

• Uykusuzluk (insomnia), çocukların uyku düzeninde sorun yaşama durumudur. Çocuklar, uykuya dalmada güçlük çekebilir, geceleri sık sık uyanabilir veya erken saatlerde uyanıp tekrar uyumakta zorluk yaşayabilirler. Uykusuzluk, çocukların uyku kalitesini olumsuz etkileyerek günlük yaşam kalitesini düşürebilir.

• Uykusuzluğun belirtileri arasında sürekli uyanık kalmaya çalışma, uyandıktan sonra tekrar uyuyamama, gündüzleri yorgun ve halsiz hissetme ve odaklanma güçlüğü yer alır.

• Uykusuzluğun çocuklarda birçok nedeni olabilir. Stres, anksiyete, düzensiz uyku alışkanlıkları, çevresel faktörler, fiziksel rahatsızlıklar ve uyarıcı maddeler uykusuzluğun başlıca nedenleri arasındadır.

• Uykusuzluğun tedavisi, altında yatan nedenlere bağlı olarak değişebilir. Eğer uykusuzluk fiziksel bir rahatsızlık veya psikolojik sorunun sonucu ise bir uzmandan yardım almak önemlidir. Ayrıca, çocuğun düzenli uyku alışkanlıkları kazanması, uygun uyku ortamının sağlanması ve uyku rutinlerinin oluşturulması bu sorunu ortadan kaldırabilir.

• Çocuklarda insomnia, uzun süre devam ederse çocuğun gelişimini ve yaşam kalitesini etkileyebilecek ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle, ebeveynlerin çocuklarının uyku düzenine özen göstermesi ve gerektiğinde uzman yardımı almaları önemlidir.

Çocuklarda Narkolepsi

• Narkolepsi, çocuklarda ani uyku nöbetleri ve gündüz aşırı uyuma isteği yaratır. Bu nadir görülen uyku bozukluğu, çocukların uyku düzenini ciddi şekilde etkileyebilir ve yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebilir.

• Çocuklarda narkolepsi, genellikle ergenlik döneminde veya ergenlikten hemen sonra ortaya çıkabilir fakat daha küçük yaşlarda da görülebilmektedir. Bu bozukluk, beyindeki uyku ve uyanıklık düzenini düzenleyen nörotransmitterlerdeki bir dengesizlikten kaynaklanır.

• Narkolepsinin belirtileri arasında gündüzleri aniden uyku hissi, uyandıktan sonra halsizlik ve günlük aktivitelerde güçlük çekme yer alır. Ayrıca, narkolepsi çeken çocuklar, zaman zaman anormal REM (Rapid Eye Movement) uykusu dönemleri yaşayabilirler.

• Narkolepsinin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik faktörler ve bağışıklık sistemi ile ilgili sorunlar bu durumun oluşumunda rol oynayabilir.

• Narkolepsinin tedavisi, genellikle semptomları yönetmeye yöneliktir. Çocuklara uyanıklık artırıcı ilaçlar verilebilir ve uyku düzeni düzenlenerek gündüz uykuları planlanabilir. Ayrıca, diyet ve yaşam tarzı değişiklikleri de semptomların azaltılmasına yardımcı olabilir.

• Çocuklarda narkolepsi, sosyal ve akademik yaşantıları üzerinde önemli bir etkiye sahip olabilir. Bu nedenle, çocukların narkolepsi semptomlarını gözlemleyen ebeveynlerin bir uzmana başvurarak uygun tedavi planı oluşturması önemlidir. Erken tanı ve tedavi ile narkolepsinin olumsuz etkileri en aza indirilebilir.

Çocuklarda Uyku Apnesi

• Uyku apnesi, çocuklarda horlama, nefes kesilmesi veya düzensiz nefes alma gibi ciddi sorunlara neden olur. Bu uyku bozukluğu, uyku sırasında solunum yolunun kısmen veya tamamen tıkanması nedeniyle meydana gelir. Uyku apnesi, çocukların uyku kalitesini olumsuz yönde etkiler ve gündüz yorgunluğu, davranış problemleri ve gelişim sorunlarına yol açabilir.

• Çocuklarda uyku apnesinin belirtileri arasında şiddetli horlama, solunum durmaları, uykuda terleme, geceleri sık sık uyanma ve gündüz yorgunluğu yer alır. Ayrıca, uyku apnesi çeken çocuklar, gece boyunca dinlenmiş hissetmeyebilir ve gün içinde huzursuz veya sinirli olabilirler.

• Uyku apnesi genellikle genetik yatkınlık, şişmanlık veya büyümekte olan adenoid veya bademcik dokusunun solunum yolunu tıkaması gibi fiziksel faktörlerle ilişkilendirilir.  Bu uyku bozukluğu, çocukların gündelik ve okul hayatlarında sorunlara neden olabilir. Yeteri kadar dinlenememenin sebep olduğu odaklanma sorunu ise çocukların akademik başarısında düşüşe yol açabilir.

• Uyku apnesi tanısı, çocuğun uyku düzenini ve solunumunu izleyen bir uyku testi ile konulabilir. Uyku apnesi teşhisi konulan çocuklara tedavi uygulanarak semptomların azaltılması ve uyku kalitesinin artırılması hedeflenir. Tedavi yöntemleri arasında adenotonsillektomi (bademcik ve geniz eti alınması), pozitif hava yolu basıncı (CPAP) cihazı kullanımı ve yaşam tarzı değişiklikleri yer alabilir.

Çocuklarda Huzursuz Bacak Sendromu

• Huzursuz bacak sendromu (HBS), çocukların uyku düzenini olumsuz etkileyen ve bacaklarında veya kollarında huzursuzluk hissiyle karakterize bir uyku bozukluğudur. Bu durum, genellikle geceleyin daha belirgin hale gelir ve çocukların uykuya dalma sürecini zorlaştırabilir.

• HBS’nin belirtileri arasında bacaklarda karıncalanma, sızlama veya yanma hissi, istemsiz hareket etme ihtiyacı, uyku güçlüğü ve gündüz yorgunluğu yer alır. Çocuklar, rahatsızlık hissiyatını hafifletmek için bacaklarını veya kollarını hareket ettirme isteği duyabilirler.

• Bu uyku bozukluğunun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik yatkınlık ve demir eksikliği gibi faktörlerin etkili olduğu düşünülmektedir. Ayrıca, sinir sistemi sorunları da HBS’nin oluşumunda rol oynayabilmektedir.

• Huzursuz bacak sendromunun tedavisi, altta yatan nedenlere ve semptomların şiddetine bağlı olarak belirlenir. Demir takviyesi, dopamin agonistleri gibi ilaçlar, uyku düzeni ve çevresel değişiklikler tedavi yöntemleri arasında yer alır. Egzersiz yapmak ve dengeli beslenmek de semptomları hafifletmede yardımcı olabilmektedir.

Çocuklarda Gece Korkuları

• Çocuklarda gece korkuları, uyku sırasında ve gece boyunca yaşanan korku, endişe ve kaygı durumlarıdır. Bu korkular, çocukların uykularını bölebilir, uykuya dalmayı zorlaştırabilir ve huzursuz geceler geçirmelerine neden olabilir.

• Gece korkularının belirtileri arasında çığlık atma, ağlama, terleme, hızlı kalp atışları, titreme ve uyanıp korku içinde olma hali yer alır. Çocuklar, bu korkular nedeniyle uykularının bölünmesiyle beraber gece boyunca dinlenememiş hissedebilirler.

• Gece korkularının nedenleri genellikle çocuğun gelişim süreci ve hayal gücü ile ilgili olabilir. Korku unsurlarının başta televizyon, kitaplar ve çizgi filmler olmak üzere çevresel etmenlerden kaynaklanabileceği düşünülür. Ayrıca, çocukların ayrılık kaygısı, gece karanlığı veya yalnızlık gibi günlük yaşamlarında karşılaştıkları durumlar da gece korkularının tetikleyicisi olabilir.

• Çocuklarda gece korkularının çoğu zaman zamanla geçebilecek geçici bir durum olduğu unutulmamalıdır. Ebeveynlerin, çocukların korkularını anlamaları, onlara destek olmaları ve uygun bir uyku ortamı sağlamaları önemlidir. Ayrıca, gece korkularını tetikleyen unsurlardan uzak durulması da çocukların rahat bir uyku çekmelerine yardımcı olabilir.

Çocuklarda uyku bozuklukları yaygın ve ciddi sağlık sorunları olabilir. Ebeveynler ve bakıcılar, çocukların uyku düzenine dikkat etmeli, uyku sorunları yaşadıklarını düşündüklerinde uzman yardımı almalıdır. Sağlıklı uyku alışkanlıkları oluşturmak ve uygun çevresel koşullar sağlamak, çocukların sağlıklı bir uyku düzenine sahip olmalarına yardımcı olur ve günlük yaşamlarını olumlu yönde etkiler. Çocuklarınızın mutlu ve huzurlu olabilmesinin yolu, sağlıklı ve kaliteli bir uyku deneyimi yaşamalarından geçer.

Uyku Bozukluğunun Genel Belirtileri Nelerdir?

Uyku bozukluğu olan kişilerde çeşitli şikayetler uyku sorunlarına eşlik edebilmektedir. 

Bunlar arasında aşağıdakiler sıklıkla izlenir:

• Uykuya dalmada zorluk veya uykuyu sürdürmede zorluk,
• Gün içinde yorgunluk ve uyku isteği,
• Anormal nefes alma davranışı,
• Uykuya dalarken anormal hareket etme isteği,
• Uyku esnasında anormal davranışlar sergileme,
• Huzursuzluk veya kaygı davranışı,
• Okul veya iş performansında düşüş,
• Konsantrasyon güçlüğü,
• Kilo alımı,
• Depresyon.

Uyku Bozuklukları ve Tedavi Süreci

Uyku sorunun etkili çözümü; öncelikle sorunun doğru tespitine ve uygun tedavi planlamasına bağlıdır. Bu nedenle, uyku bozukluğu şikayeti olan kişilerin öncelikle uzman bir hekimin değerlendirmesine başvurması gerekir. 

Hastanın ayrıntılı hastalık öyküsü alındıktan ve detaylı fizik muayene yapıldıktan sonra, gerekirse ek laboratuvar ve görüntüleme tetkiklerine başvurulur. Özellikle uyku bozukluklarında başvurulan polisomnografi testi uyku bozukluğunun tipini belirlemede önemlidir. Elde edilen sonuçlara göre sorun tespit edilerek uygun tedavi planlanır.

Tıbbi tedaviler arasında; uykuya dalmayı kolaylaştıran ilaç tedavileri, melatonin takviyesi, nefes almayı kolaylaştıran aparatların kullanımı, uyku apnesini önlemeye yönelik cerrahi operasyonlar ile diş hekimliği uygulamaları vardır. 

Uyku bozuklukları, nedenlerine ve türlerine göre özel yaklaşımlar ile tedavi edilir. Acıbadem Sağlık Grubu Uyku Bozuklukları bölümünde, uyku laboratuvarlarında horlama, uykuda solunum problemleri, gündüz aşırı uyku hali ve uykusuzluk gibi durumların nedenleri detaylı şekilde araştırılır. Ayrıca, parasomniler ve epilepsinin ayırıcı tanısı yapılır ve senkronize video-EEG monitörizasyon sistemi sayesinde uykuda gerçekleşen epileptik nöbetler tespit edilebilir. Tıkayıcı Uyku Apne Sendromu ve Obezite Hipoventilasyon Sendromu gibi hastalıklarda, CPAP veya BIPAP cihazlarının uygun basınç düzeyleri belirlenerek tedavi planlanır. Belirli hasta gruplarında ise evde uyku çalışmaları tercih edilebilir. Tedavi, her hastanın ihtiyaçlarına göre uzmanlar tarafından bireyselleştirilerek düzenlenir.

Uyku bozukluğu tedavi yöntemleri şunlardır:

• Uyku laboratuvarında detaylı inceleme ve tanı çalışmaları,
• Horlama ve uykuda solunum problemleri için CPAP veya BIPAP cihazlarının kullanımı,
• Gündüz aşırı uyku hali ve uykusuzluk için bireysel tedavi planlarının hazırlanması,
• Parasomni ve epilepsi ayırıcı tanısının yapılması,
• Senkronize video-EEG monitörizasyon sistemi ile epileptik nöbetlerin tespiti,
• Tıkayıcı Uyku Apne Sendromu ve Obezite Hipoventilasyon Sendromu için uygun basınç düzeylerinin belirlenmesi,
• Belirli hasta gruplarında evde uyku çalışmaları,
• Gerekli durumlarda yaşam tarzı değişiklikleri ve davranışsal terapiler,
• İlaç tedavisi (uyku düzenleyici veya destekleyici ilaçlar),
• Psikolojik destek ve bilişsel-davranışçı terapi.

Bunların yanında kişilerin günlük hayatlarında alabilecekleri çeşitli tedbirlerle de uyku bozukluklarını gidermeleri veya önlemeleri mümkündür. 

Bunlar arasında aşağıdakiler sayılabilir:

• Yeterli ve dengeli beslenme alışkanlığı kazanılmalıdır. Özellikle vitamin ve mineral içeriği yüksek sebze ve balık gibi besinlerin tüketimine ağırlık verilmelidir.
• Basit şekerler gibi yüksek karbonhidrat içerikli gıdalar az tüketilmelidir.
• İdeal kiloda olmak çok önemlidir. Fazla kilolu kişilerin, gerekirse bir diyetisyen eşliğinde uygun beslenme programına girmesi gerekir.
• Düzenli egzersiz yapılmalıdır. Haftanın belirli günlerinde, kişinin yaşına ve vücut yapısına uygun egzersiz yapması uyku alışkanlığı açısından oldukça yararlıdır.
• Kafein içerikli çay, kahve, elma gibi gıdaların tüketimi azaltılmalıdır.
• Sigara ve alkol tüketimine son verilmelidir.
• Yatmadan önceki 1,5 – 2 saatlik dilimde herhangi bir gıda alımından kaçınılmalıdır.
• Uyku öncesinde alınan sıvı miktarı sınırlandırılmalıdır.
• Uyku öncesi telefon, bilgisayar, tablet gibi elektronik cihazlarla uğraşılmamalı ve maruziyetten kaçınılmalıdır. Cihazlar mümkün olduğunca yataktan uzakta muhafaza edilmelidir.
• Yatak odası karanlık ve sessiz olması sağlanmalı; yatak konforu kişinin uykuya dalmasına yetecek düzeyde olmalıdır.
• Günün benzer saatlerinde uyumaya çalışılmalıdır. Belirli saatte uyku alışkanlığının kazanılması, uykuya dalmayı kolaylaştırmaktadır.
• Gün içinde verilen kısa süreli şekerlemelere son verilmelidir. Gece uykusunun süresini ciddi etkilediğinden, gün içinde şekerleme yapılmaması tavsiye edilir.

The post Uyku Bozuklukları: Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? appeared first on Diana Güler.

Hayat bir öğrenme sürecidir. iİlk nefes alışımızla başlayan öğrenme ihtiyacımız, ömür boyunca farklı farklı alanlarda devam eder. Öğrenme yolculuğunda yol kat etmek, yürüme gibi basit eylemlerden bilgisayar ya da araç kullanma gibi karmaşık süreçlere uzanır. Her birimiz benzer öğrenme çabaları içinde olsak da, öğrenme tercihlerimiz ve biçimlerimiz bizi başkalarından ayırır. Aslında öğrenme stilimiz hayatı algılama yöntemimizle ilişkilidir. Hayatı hangi duyumuzla algılamaya çalışıyorsak, bu duyumuz öğrenmemizi en kolay hale getirecek olandır. Bazen de birkaç duyumuzun birleşimi en ideal öğrenme tekniğimizi belirler.

Ebeveynler İçin Okula Uyum RehberiGenel olarak okuyarak, dinleyerek, görerek ve yapıp-uygulayarak öğreniriz. Zaman içinde, bir öğrenme stili bizim için daha fazla ön plana çıkmaya başlayabilir. Birden fazla öğrenme stilinin baskın olması da mümkündür. Eğitim ve öğretim yöntemi olarak, herkese tam olarak uyan bir kalıp yoktur. Bu noktada eğitimciler ,öğrencilerin öğrenme tekniğine uygun yöntemleri bulmak durumundadırlar. Prestijli eğitim kurumları öğrencilerin çeşitliliklerine uygun programlar uygularlar. Bu açıdan rehberlik birimlerine önemli görevler düşer.

Her bireyin gelişim özellikleri, duygudurumu, fiziksel ve zihinsel yapısı farklı ve kendine özel olduğu gibi öğrenme stili de kendine özgüdür. Öğrenme stilleri bireylerin kendilerince en verimli ve etkili şekilde öğrenebilmelerini sağlar. Bireye uygun yöntemlerle tam öğrenmeyi sağlar, çeşitli çalışma alışkanlıkları kazanmasına yardımcı olur, öğrenmeye karşı olumlu ve istekli bir tutum geliştirmesini sağlar, aynı zamanda daha hızlı ve pratik öğrenmede en büyük etkendir.

Öğrenme Stilleri Nasıl Gelişir?

İnsan büyüme sürecinde farklı öğrenme stilleri geliştirir. Örneğin bebekler her nesneyi ağızlarına götürür. Öncelikli ihtiyaçları beslenmedir ve hayatı da bu yolla öğrenmekle başlarlar. Oysa yeni yürüyen çocuk dokunarak öğrenmek ister. Dolayısıyla bu yaş grubuna uygun olan kinestetik öğrenmedir. Çocuk biraz daha büyür, kreş ve ana sınıfına başlar.

Buralarda verilen eğitim de çocukların dokunma duyusuna hitap eder. Çocuklar kesip yapıştırarak, boyayarak öğrenirler. Aynı çocuklar İlkokula başladıklarında okuma, yazma, dinleme, anlatma, çizim gibi yeni kavramlarla karşılaşır. İşte bu noktada öğrenme stillerindeki farklılıklar ortaya çıkar. Her öğrencinin öğrenmesinde bir sitil baskın olacaktır. Bu durum diğer yöntemlerle öğrenemeyecekleri anlamına gelmez.

Eğitimciler için tüm öğrencilere hitap edecek ortak bir stil bulmak oldukça zordur. Bu konuda farklı öğrenme stillerinde hazırlanan öğrenme istasyonları kullanmak faydalı olabilir. Eğitimcinin ve eğitim kurumlarının başarısını doğru öğrenme stillerini uygulamaları belirler. Yapılan araştırmalarda öğrenme stilleri ve zeka arasında bir bağlantı tespit edilmemiştir. Bir kişide ikili ya da üçlü öğrenme stili baskın olabilir. Önemli olan zorlamamaktır. 

Öğrenme Stilleri ve Çeşitleri Nelerdir?

Öğrenme stilimiz duygusal tercihlerimize göre gruplandırılır. Baskın olan ve bize en çok uyan öğrenme stilini ne kadar erken keşfedersek o kadar başarılı oluruz, çabuk öğreniriz ve öğrenmekten keyif alırız. Farklı öğrenme stilleri aşağıdaki gibidir:

1-Görsel Öğrenme

• Duyusal algıların en güçlü olduğu öğrenme biçimidir. Bu öğrenme biçimine sahip olan öğrenciler görerek öğrenirler. Haritaları inceler, grafik ve diyagramlarla konuları anlamaya çalışırlar. Öğrenirken renkleri kullanırlar. Notlar çıkarırlar. Çevrelerindeki en ufak değişimi hemen fark ederler. Bu stilde öğrenen öğrenciler için görsel materyaller kullanılabilir. Ders notlarının önemli noktalarının altı çizilebilir.

2-İşitsel Öğrenme

• Duyarak öğrenme modelidir. Bu gruptakiler dinleyerek, şarkılar ve tekerlemeler söyleyerek öğrenirler. Yüksek sesle okuyarak ders çalışırlar. Hikâye anlatma ve dil öğrenmede avantajlı olurlar. Sözlü sınavlarda daha başarılı olurlar. Çoğunlukta sessiz ortamda çalışmak isterler. Ders çalışırken fon müzikleri dinleyebilirler.

3-Kinestetik Öğrenme

• Dokunarak ve uygulayarak öğrenme yöntemidir. Bu öğrencilere uzun süre ders anlatmak mümkün değildir. Çabuk sıkılırlar; kıpır kıpırdırlar. Spor aktivitelerinden mutlu olurlar. Drama, dans gibi sahne sanatlarında başarılı olurlar. Bu öğrencilerin proje ödevleri ve uygulama derslerinde kendilerini ifade etmelerine izin vermek gerekir.

4-Sözel Öğrenme

• Görsel öğrenmeye yakın bir stildir. Dergi ya da makale okumaktan zevk alırlar. Öğrenmek istedikleri konuları internette araştırırlar. Öğrenmede basılı materyalleri etkin kullanırlar. Bu gruptaki öğrencilere araştırma ödevleri verilebilir.

Öğrenme Stillerine Göre Ders Çalışma Ortamları

1-Görsel Öğrenme

• Çalışma ortamını dağınıklıktan arındırmalıdır. Konuları not alarak, liste yaparak çalışmalıdır. Kitaplar, videolar, üç boyutlu grafikler, haritalardan yararlanmalıdır. Not tutarken renkli kalemleri kullanmalı, vurgulanması gereken yerlerin altını fosforlu kalemlerle çizmelidir. Kalabalık ortamlarda değil sakin ortamlarda çalışmalıdır.
• Önemli konular için küçük kartlar hazırlamalı, kartları yazılı bilgiden ziyade semboller ve görsellerle donatmalıdır. Organize bilgileri, kronolojik bilgileri kolayca zihnine aktarmak için kavram haritaları kullanmalıdır. Ders çalışma etkinliklerini kendileri planlamalı ve program yapmalıdır. Bilgileri hatırlatması için kendi oluşturduğu semboller ve şekilleri kitaplarının defterlerinin boşluk yerlerine çizmelidir. Problem çözme esnasında her işlem basamağını ayırmalı, görselleştirmelidir.

2-İşitsel Öğrenme

• Çalışma ortamını gürültüden uzak seçmelidir. Arkadaş grupları ile çalışmaya öncelik vermeli, soru sorarak, temsili seminer/münazara tarzı etkinliklere yer vermelidir. Not tutarken bir yandan yüksek sesle yazdıklarını tekrar etmelidir. Bilgileri organize etmesi için onları şarkıya, şiire dönüştürmeli veya kendine göre ilginç farklı melodilerle bileştirmelidir. Sesli çalışma zamanları belirlemeli, bu çalışmalarını kayıt cihazıyla kaydedip tekrar tekrar dinlemeyi denemelidir.
• Kronolojik olayları, organize bilgileri hikayeleştirmeli bunu kendi kendine anlatmalıdır. İşittiklerini hatırlamaları kolay olduğundan tartışma programlarına katılmalı, panel/konferans gibi etkinliklerde yer almalıdır. Problem çözerken işlem basamaklarını kendi kendine anlatmalı, zihninden geçen işlemleri sesli bir şekilde ifade etmelidir. Ders çalışma esnasında arka planda hafif tonda müzik, enstrümantal şarkılar kullanmayı denemelidir.

3-Dokunsal/Kinestetik Öğrenme

• Çalışma ortamlarını kendi seçmelidir. Sınıfta derse ilgisini yitirmemek için ön sıralarda oturmalıdır. Çalışırken aynı zamanda ellerini kullanabileceği ortamlar olmalıdır. Yaparak yaşayarak kolay öğrendiği için laboratuvar ortamlarını kullanmalı, kendince deneyler yapmalıdır. Kitap okurken aynı zamanda yürüyüş yaparak veya beden dilini kullanarak okuduklarını öğrenmeyi kolaylaştırmalıdır.
• Kronolojik olayları öğrenmede olayların geçtiği yerleri (müze, ören yeri, tarihi yerler) ziyaret etmelidir. Problem çözerken işlem basamaklarını kuma, tuza veya benzer şeylere yazmayı denemelidir. Aritmetik işlemlerde çubuklar, fasulyeler, taşlar gibi malzemeleri kullanmalıdır. Model üretebileceği, söküp takabileceği, ayırıp birleştirebileceği parçaları, legoları öğrenme ortamına dahil etmelidir, böylece deneysel yollarla ve yaparak yaşayarak öğrenme sağlanmış olacaktır. Tiyatro, drama gibi canlandırmaya dayalı etkinlikleri organize bilgileri öğrenmede kullanmalıdır.

Öğrenme Stilleri Testi

Öğrenme stillerini bilmek eğitim-öğretim faaliyetleri açısından önemlidir. Öğrenme stilimiz doğuştan var olan bize ait özelliklerdir. Bireyin-öğrencinin öğrenme stilini belirlemek için sayısız test üretilmiştir ve uygulanmaktadır. Bu testlerin oluşturulmasında öğrenme alışkanlıkları gözlemlenen kişilerin ortak davranışları baz alınmıştır.

Bu testlerde size en yakın aktiviteyi işaretlemeniz istenir. Doğru ve yanlış şık yoktur. Size en yakın olan ve en baskın işaretleme yaptığınız alan öğrenme şeklinizi belirler. Her bireyin hedefi aynıdır, “öğrenmek”. Bu hedefe uğraşırken farklı yollar kullanırız. Öğrenme stilleri testleri hedefe ulaşmada hangi yolu kullanacağımızı ve en etkin yöntemin ne olduğunu belirler.

Öğrencinin öğrenme stilini doğru teşhis edebilir ve doğru adımları uygularsak öğrenme kalıcı olur. Öğrenme süreci öğrenen ve eğitimci açısından keyifli hale gelir. Öğrenme stilinizi öğrenmek için uygulanan testlerin içerdiği olası sorular aşağıdaki gibidir;

• Eşyaları söküp birleştirmeyi bozup onarmayı severim.
• Objeleri biriktirmeyi severim.
• Ders çalışırken sık sık ara vermek isterim.
• Birileriyle konuşmaktan keyif alırım.
• Birilerini dinlemekten keyif alırım.
• Başkalarının sözünü sık sık keserim.
• Okurken yazıyı parmağımla takip ederim.
• Derste not tutarım.
• Haritalar kafamı karıştırır, birisi bana anlattığında daha iyi anlarım.
• Sessiz ortamları sevmem. 
• Kopyalanacak bir şey olmadan çizemem.
• Gürültülü ortamda konsantre olup ders çalışamam.
• Şarkı mırıldanırken sözler aklıma gelmez, genelde uydururum.
• Ders dinlerken aklım başka yerlere gider.
• Sizin de gördüğünüz üzere soruların her biri farklı öğrenme stiline vurgu yapıyor.

Ebeveynlere Öneriler

Görüldüğü gibi farklı öğrenme stillleri mevcuttur. Her bireyin kendi öğrenme stilini keşfetmesine yardımcı olunmalıdır. Ailelerin ve öğretmenlerin öğrenciyi doğal ortamında gözlemlemesi, öğrencinin kendi kendini deneyimlemesi ve değerlendirmesi, öğrenme stillerinin tam olarak fark edilmesinde daha güvenilir olacaktır. Öğretmenler okullarda her öğrenme stiline hitap edecek öğretim yöntem ve tekniklerini kullanmalıdır.

Bireyin yalnızca bir öğrenme stiline sahip olduğu düşünülmemelidir. Görsel öğrenme stiline uygun anlatım teknikleri kullanırken işitsel öğelere de yer verilmeli, işitsel öğrenme stiline uygun teknikler kullanırken dokunsal öğelere de yer verilmelidir. Öğrencilerin görerek, işiterek ve yaparak yaşayarak öğreneceği ortamlar hazırlanmalıdır. Öğrencilere sınıf içerisinde kendilerine uygun görevler verilmelidir (kinestetik öğrenen öğrenciden canlandırma yapmasının istenmesi vb.).

Aynı zamanda aileler, çocuklarının öğrenme esnasında geliştirdiği alışkanlıklara olumsuz tepki vermemelidir. Örneğin; dokunsal/kinestetik öğrenen bireyin kitap elindeyken sürekli gezinmesi, işitsel öğrenen bireyin kendi kendine konuşarak sesli tekrarlar yapması, çalışırken müzik kullanması, görsel öğrenen bireyin odasını semboller ve notlarla doldurması eleştirilmemelidir.

The post Öğrenme Stilleri appeared first on Diana Güler.

20. yüzyılın ortalarında sosyal iletişim kurmada zorluk çeken ve takıntılı davranışlar sergileyen çocuklar için yeni bir tanıdan söz edilmeye başlanmış ve günümüze gelinceye değin bu tanı için otizm, otistik bozukluk, yaygın gelişimsel bozukluk gibi farklı terimler kullanılmıştır. Günümüzde ise otizm spektrum bozukluğu (OSB) terimi kullanılmaktadır. OSB, nedenleri henüz tam olarak bilinmeyen, karmaşık bir gelişimsel bozukluktur. Bu tanının konulduğu çocukların performansları ve gereksinimleri çeşitlilik göstermektedir. Otizm spektrum bozukluğu ile yaşayan çocukların gereksinimlerinin karşılanması doğru bir tanılama ve etkili eğitim öğretim uygulamaları ile mümkündür. Ancak OSB’ye ilişkin eğitim öğretim uygulamaları çok çeşitlilik göstermektedir. Bu durum da siz ebeveynler için en etkili uygulamayı seçme gereksinimini, başka bir ifadeyle bilimsel dayanaklı uygulamalar hakkında fikir sahibi olma gereksinimini beraberinde getirmektedir.

Otizm spektrum bozukluğu, doğuştan gelen ya da yaşamın ilk yıllarında ortaya çıkan karmaşık bir nöro-gelişimsel farklılıktır. Otizmin, beynin yapısını ya da işleyişini etkileyen bazı sinir sistemi sorunlarından kaynaklandığı düşünülmektedir. Bu metinde otizm spektrum bozukluğu için kullanım kolaylığı nedeniyle zaman zaman otizm terimi kullanılmıştır.

Otizm, bir kişinin hayatı boyunca süren nörobiyolojik gelişim bozukluğudur. Otizmli bazı insanlar konuşmayı asla öğrenemezler. Spesifik güçlü ve zayıf yönlerine bağlı olarak, otizm spektrum bozukluğu olan kişilerde hafif semptomlar veya daha ciddi semptomlar olabilir. Semptomların çeşitliliğine rağmen, otizm spektrum bozukluğu olan çocukların çoğu çok zekidir ve şiddetli semptomları olanlar bile yüksek düzeyde okumayı, yazmayı, konuşmayı ve matematik işlemlerini öğrenebilir. Otizmli bireyler aşağıdakiler gibi bir dizi semptom sergileyebilir:

• Azalmış göz teması
• Vücut dilinde farklılıklar
• Yüz ifadelerinde eksiklik
• Yaratıcı oyunlara katılmama
• Hareketleri ve sesleri tekrarlama

Bazı otizm spektrum bozukluğu olan kişiler bu semptomların hiçbirine sahip olmayabilir. Aynı zamanda bu belirtiler her zaman kişinin otizm spektrum bozukluğuna sahip olduğu anlamına da gelmez. Otizmli kişiler genellikle sosyalleşme problemleri yaşarlar. Bu problemler iletişim, öğrenme, düşünme becerilerinde oluşan bozulmalar nedeniyle gelişir.

OSB’nin görülme sıklığı her geçen gün artmaktadır. 2000’li yıllardan itibaren OSB’nin görülme sıklığına ilişkin yapılan araştırmaların sonuçları da bu artışı gözler önüne sermektedir. 2020 yılına ait veriler OSB’nin görülme sıklığının 54 kişide 1 olduğunu göstermektedir. Ayrıca veriler OSB’nin erkeklerde görülme olasılığının kadınlara göre 4-5 kat daha fazla olduğunu göstermektedir. Bunun sebebi çoğunlukla mental rahatsızlıklar ile ilgili bilincin bilimsel ve toplumsal seviyede artmış olması, kişilerin mental rahatsızlık belirtilerini daha fazla fark etmesi ve fark ettiklerinde daha rahat bir şekilde yardım isteyebilmeleri ve bu sebeplerle de daha sık tanı konulabilmesidir.

Otizm Spektrumu Bozukluğu Neden Ortaya Çıkar?

Bugün, otizm spektrum bozukluğuna neyin neden olduğu bilinmemekle birlikte genetik temelli olduğuna ilişkin bulgular vardır. Ancak hangi gen ya da genlerin sorumlu olduğu henüz bilinmemektedir. Çevresel faktörlerin de otizme yol açabildiğine ilişkin görüşler vardır. Hem genetik temellerin hem de çevresel faktörlerin etkileri üzerine çok sayıda araştırma yapılmaktadır.

Otizmin çocuk yetiştirme biçimi ile ya da ailenin ekonomik koşullarıyla hiçbir ilişkisi yoktur; bu nedenle otizm spektrum bozukluğuna her çeşit toplumda, farklı coğrafyalarda, ırkta ve ailede rastlanmaktadır.

Her yaştan, her cinsiyetten ve her ırktan insan otizme sahip olabilse de ve otizme hangi durumun neden olduğu tam olarak bilinmese de, bazı genler ve gen ürünleri düzgün çalışmadığında otizmin belirtilerini artırabildiği gözlemlenmiştir. Çevresel, biyolojik ve genetik faktörler dahil olmak üzere bir çocuğun otizm spektrum bozukluğuna sahip olma olasılığını artırabilen pek çok farklı faktör vardır. Otizm spektrum bozukluğuna neden olan risk faktörleri şunlardır:

• Ailede otizm spektrum bozukluğu geçmişi
• Frajil X sendromu
• Tüberoz skleroz
• Genetik ve kromozomal rahatsızlıklar
• Doğumda komplikasyonlar yaşamak
• Geç doğum

Genetik Etmenler

OSB’nin nedenlerini belirlemeye yönelik yürütülen bilimsel araştırmalar OSB’nin büyük ölçüde genetik olabileceğine dair sonuçlar ortaya koymaktadır. Genetik araştırmaların temelini kardeşler ve ikizlerle yürütülen çalışmalar oluşturmuştur. Araştırmalar, kardeşlerin birinde varsa diğerinde de OSB olma olasılığının %3-%19 arasında olduğunu göstermektedir. Bu oran, çift yumurta ikizlerinde %30’a; tek yumurta ikizlerinde ise %70-%90’a kadar çıkmaktadır.

OSB’nin genetik temeli ile ilişkilendirilen diğer bir durum ise OSB tanısı olan çocukların merkezi sinir sistemi ve bu sistemin bir parçası olan beyin yapısı ve işleyişinde çeşitli farklılıkların görülmesidir. Örneğin bazı OSB tanısı olan çocukların beyninin normalden daha büyük olduğu, bunun OSB’nin şiddetini arttırdığı belirlenmiştir. Ayrıca tıbbi görüntüleme teknikleri beynin her iki yarım küresini birbirine bağlayan yolun normalden daha küçük olduğunu, beyin kabuğunun ve girintili kısımların normalden daha kalın olduğunu göstermiştir.

Son beş yılda yürütülen araştırmalar 1000’den fazla genin OSB riskine neden olabileceğini göstermektedir. Ancak, hangi genin ya da genlerin OSB’den sorumlu olduğu henüz bulunamamıştır. Bu durum, OSB’ye neden olabilecek çevresel özelliklere odaklanılmasını ve bu özelliklerin araştırılmasını beraberinde getirmiştir.

Çevresel Etmenler

Çevresel etmenlerle ilişkili olarak besinler, aşılar ve toksinler ön plana çıkmaktadır. Ancak hemen belirtmeliyiz ki bugün bu özelliklerin hiçbirinin OSB ile bağlantısı bulunamamıştır.

OSB’ye yol açan olası çevresel etmenlerden birinin aşılar olduğu belirtilmektedir. Ancak bu görüşün ilk ortaya çıkması bilimsel dayanakları eksik olan bir araştırmaya dayanmaktadır. 1998 yılında aşı ve OSB arasındaki ilişkiyi inceleyen bu araştırmada, kızamık-kabakulak-kızamıkçık (MMR) aşısının bağırsak sorunlarına neden olduğu, aşı içindeki maddelerin bağırsaktan geçip beyne ulaşarak OSB’ye yol açtığı öne sürülmüştür. Bir süre sonra araştırmacının sonuçları yanlış yansıttığı, aslında çocukların beyinlerinde aşıdan kaynaklı kalıntıların olmadığı saptanmıştır. Araştırma yayından kaldırılmış, araştırmacı ise meslekten ihraç edilmiştir. Araştırma sonuçları doğru olmamasına rağmen, sansasyonel bir konu olduğu için medya organları tarafından araştırma haber yapılmaya devam etmiştir. Hatta bazı ülkelerde bu aşıdan vazgeçilmiştir. Örneğin Japonya’nın bir bölgesinde MMR aşıları 8 yıl boyunca çocuklara hiç uygulanmamıştır. Sonuçlar ise beklenenin tam aksi yönde çıkmıştır. Bölgede, OSB’nin görülme sıklığında hiçbir azalma olmadığı belirlenmiştir. Kısacası, günümüzde aşı ve OSB arasındaki ilişkiyi inceleyen sayısız bilimsel araştırma, aşıların OSB’ye yol açtığına dair bir sonuç ortaya koymamıştır.

Çevresel etmenlerle ilgili olarak, besinlerin OSB’ye yol açabiliyor olabileceği görüşü de oldukça yaygındır. Bu görüşe OSB tanısı olan çocuklarda mide ve bağırsak sorunlarına sık rastlanması temel oluşturmaktadır. Yaşanan bu sorunlardan buğday ürünlerinde bulunan glüten ve süt ürünlerinde bulunan kazein proteinleri sorumlu tutulmaktadır. Ancak bu proteinler ve OSB arasındaki ilişkiyi destekleyen bilimsel araştırmalar olmadığı gibi glütensiz diyetin vücut için zararlı olabileceği de ifade edilmektedir. Örneğin 2020 yılında yürütülen bir araştırmada 37 OSB tanısı olan çocuğa 6 ay glüten ve kazein protein içeren normal besinler verilmiş, geriye kalan 6 ayda çocuklara bu proteinlerden yoksun besinlerle diyet yaptırılmıştır. Araştırma sonucunda, çocukların otizm belirtilerinde bir farklılık görülememiştir. Dolayısıyla günümüzde glüten, kazein ve OSB arasındaki ilişkiyi ortaya koyan bilimsel bulgular bulunmamaktadır.

OSB’ye neden olduğu iddia edilen diğer bir çevresel etmen toksinler ve çeşitli elementlerin vücuttaki yoğunluğudur. Şöyle ki ağır metal, cıva, kurşun ve arsenik gibi etmenlerin OSB’yi tetikleyebileceği öne sürülmektedir. Ancak konuyla ilgili bilimsel araştırmalar bize bunun bir varsayımdan öte gidemediğini göstermektedir.

NOT #1: Araştırmalar aşıların OSB’ye yol açmadığını göstermektedir.

NOT #2: Besinler ile OSB arasında bir ilişki bulunamamıştır. 12 Örneğin 2020’de yürütülen bir araştırmada, 60 OSB tanısı olan çocuk geçmişte ağır metallere maruz kalma düzeyleri ve vücutlarındaki toksinler açısından normal gelişim gösteren akranlarıyla karşılaştırılmıştır. Araştırma sonucunda, OSB tanısı olan ve normal gelişim gösteren çocukların vücutlarında, sözü edilen toksin ve elementlerin miktarı açısından bir farklılık bulunmadığı gibi, ağır metale maruz kalma ile OSB arasında da bir ilişki kurulamamıştır.

Ailesel Etmenler

Aileye ilişkin özellikler geçmişten beri OSB’ye neden olan durumlardan biri olarak görülmüştür. OSB’nin ailenin ekonomik durumu, kişilik özellikleri ve çocuk yetiştirme özellikleri ile ilişkili olabileceği belirtilmiş ancak araştırmalar ailesel etmenlerle OSB arasında bir ilişki olmadığını göstermiştir. Günümüzde OSB her kıtada, her toplumda, farklı ırklarda ve ailelerde görülebilmektedir. Ailesel etmenlerden OSB ile ilişkili olabileceği araştırmalarla ortaya konan tek özellik anne-baba yaşıdır. Anne-baba yaşı ve OSB arasındaki ilişkiyi inceleyen bilimsel araştırmalar ileri anne-baba yaşının OSB olan çocuğa sahip olma riskini arttırdığını göstermektedir. Örneğin araştırmalar 35 yaş üstü anne yaşı ve 40 yaş üstü baba yaşının OSB riskini arttırdığını ortaya koymuştur.

Otizm Spektrum Bozukluğu Nasıl Tanımlanır?

OSB sosyal iletişim ve etkileşim becerilerinde yetersizlik ile sınırlı ve yineleyici davranış, ilgi ve etkinliklerle kendini gösteren ve erken çocukluk döneminde ortaya çıkan gelişimsel bir bozukluktur. Tanımdan da anlaşılacağı üzere OSB’nin tanılanmasında iki temel belirti alanı bulunmaktadır.

1-Sosyal iletişim ve etkileşim becerilerinde yetersizlik:

OSB tanısı olan çocuklarda görülen sosyal iletişim ve etkileşim yetersizlikleri sosyal-duygusal karşılık vermede eksiklik, sosyal etkileşim sırasında sözel olmayan iletişim davranışlarında yetersizlik ile ilişki başlatma, sürdürme ve ilişkileri anlamada eksiklik şeklinde sıralanabilir. Şimdi yaşanan bu yetersizlikleri örneklerle açıklayalım.

• Sosyal-duygusal karşılık verme becerilerinde yaşanan eksiklikler: Bu belirti alanına karşılıklı konuşma, duyguları ifade etme ve anlama ya da sosyal etkileşim başlatma gibi becerilerde yaşanan yetersizlikler örnek verilebilir.
• Sözel olmayan iletişim davranışlarında yetersizlik: Bu alandaki yetersizliklere örnek olarak göz kontağından kaçınma, beden dili, jest ve mimik kullanmada ve anlamada güçlükler yaşama gösterilebilir.
• İlişki başlatma, sürdürme ve ilişkileri anlamada gözlemlenen eksiklikler: Bu alanda gözlemlenen eksikliklere ise toplumsal ortamlarda uygun davranışlarda bulunma, arkadaşlık kurma/sürdürme ve hayali oyun oynama becerilerinde yaşanan sınırlılıklar örnek gösterilebilir.

2-Sınırlı ve yineleyici davranış, ilgi ve etkinlikler:

OSB’nin varlığından söz edebilmek için çocuğunuzda aşağıda sıralanan durumlardan en az ikisinin bulunması beklenir.

• Basmakalıp ya da tekrarlayıcı motor hareketler, konuşmalar ya da nesne kullanımları: Bu belirti alanında yer alan davranışlara bazı motor hareketleri tekrar tekrar yapma (örneğin elleri kanat çırpar gibi sallama, kendi etrafında dönme), bazı sözcük, cümle ya da ifadeleri tekrar tekrar söyleme, nesneleri sıkılmadan, sürekli olarak arka arkaya dizme ya da döndürme örnek olarak gösterilebilir.
• Aynılıkta ısrarcı olma, rutinlere sıkı bağlılık ya da ritüel hâline gelmiş sözel ya da sözel olmayan davranışlar: Bu duruma yönelik rutin değişikliklerine aşırı tepki gösterme, her gün aynı oyuncakla oynamayı tercih etme, uyuma ya da öğünler sırasında belli ritüellere (örneğin masada hep aynı yere oturma, hep aynı çatal ve kaşıkla yemek yeme) bağlı olma örnek olarak verilebilir.
• Yoğun, sınırlı ve değişkenlik göstermeyen ilgi alanları: Akranların ya da sizlerin ilgisini çok çekmeyen konulara aşırı ilgi duyma ve sadece o konuyla ilgilenme (örneğin uçaklar, deterjanlar), ilgi duyulan konuya ilişkin çok ayrıntılı bilgiye sahip olma (örneğin uçağın uzunluğu, yakıt hacmi, ilk uçuş tarihi) bu duruma birer örnektir.
• Duyusal uyaranlara karşı çok yüksek ya da düşük düzeyde tepki gösterme ya da çevrenin duyusal yanlarına sıra dışı bir ilgi gösterme: Bu duruma örnek olarak başkaları tarafından fark edilmeyen bir koku, sese aşırı tepki gösterme, acıya karşı duyarsız olma ve ışıklı ya da hareketli nesnelere aşırı ilgi gösterme verilebilir.

OSB tanısından söz edilebilmesi için ayrıca sıralanan bu belirtilerin erken çocukluk döneminde görülmesi, çocuğun günlük yaşamında işlevde bulunma performansını olumsuz etkilemesi, genel gelişimsel gecikme ve yetersizlikle ilişkili olmaması gerekmektedir. Elbette çocuğunuzda OSB ile birlikte zihin yetersizliği ya da gelişimsel gecikme görülebilir. Ancak bu noktada zihin yetersizliği ya da gelişimsel gecikmenin OSB ile ilişkili değil, OSB’ye eşlik eden durumlar olduğu unutulmamalıdır.

Otizm Spektrum Bozukluğunu Tanımlama ve Teşhis Süreci Nasıl İlerler?

Otizmin tanısı nasıl ve kimler tarafından konur?

Tanı koyabilecek kişiler, yalnızca konunun uzmanı olan doktorlardır. Otizmli çocukların dış görünümleri diğer çocuklardan farklı değildir; ancak, davranışları farklıdır. Tanı, uzmanlar tarafından çocuğun gözlenmesi, gelişim testleri yapılması ve anne-babalara çocuğun gelişimi hakkında sorular sorulmasıyla konur. Otizmin tanısı 12 aylıktan itibaren konabilir. Erken yaşta tanı konması, bir an önce eğitimin başlaması açısından önemlidir.

Ülkemizde otizm tanısı koyabilecek uzmanlar çocuk ruh hastalıkları uzmanları ve çocuk nörologlarıdır.

1. Çocuk ruh hastalıkları uzmanı: Çocuk ruh hastalıkları uzmanı, çocuk ruh sağlığını değerlendiren, tanılayan ve tedavi eden doktordur. Çocuğunuzu gözler, sizinle görüşme yapar, tanı ölçütlerine göre çocuğunuzu değerlendirir, tıbbi muayenesini yapar ve tanısını koyar. Gerekirse tıbbi tetkik ve ilaç tedavisi önerir. İlaç, eğitime destek ve istenmeyen hareketleri kontrol altına almak amacıyla verilir. Otizmin ilaçla tedavisi henüz mümkün değildir.

Değişiklikleri takip edebilmesi, gerekli düzenlemeleri yapabilmesi için düzenli aralıklarla (yılda bir ya da iki kez) çocuğunuzu çocuk ruh hastalıkları uzmanına götürmelisiniz.

2. Çocuk nörologu: Çocuk nörologu çocuklardaki beyin ve sinir sistemi sorunlarının uzmanıdır. Çocuk nörologu da otizme ilişkin değerlendirme yapabilir. Ayrıca, çocuğunuzda otizmle ilişkili olabilecek bazı hastalıkların (sara nöbetleri gibi) olduğu ya da otizm dışında başka sorunların varlığı düşünülürse, çocuk nörologu tarafından bazı tıbbi tetkikler (MR, BT, EEG vb.) ve tedaviler de yapılabilir. Ancak, bütün otizmli çocukların yalnızca dörtte birinde bu tür sorunlar görülür. Dolayısıyla, doktor tarafından mutlaka ihtiyaç olduğu söylenmediğinde, bu tetkiklerle kendinizi ve çocuğunuzu maddi ve manevi olarak yıpratmayın.

Eğer çocuğunuz henüz otizm tanısı almamışsa hangi kurum ve uzmanlara başvurabilirsiniz?

Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Bölümü bulunan üniversite hastanelerine başvurabilirsiniz.

Çocuk ruh hastalıkları uzmanı veya çocuk nörologu bulunan Sağlık Bakanlığı’na bağlı devlet hastanelerine başvurabilirsiniz.

Eğer çocuğunuz otizm tanısı alırsa, ‘Çocuk Özel Gereksinim Raporu’ (ÇÖZGER) çıkartmanız gerekir.

Çocuk Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) almak için ne yapmalısınız?

Çocuk Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) almak için, Özürlü Sağlık Kurulu bulunan bir hastaneye başvurmalısınız. Özürlü Sağlık Kurulu; iç hastalıkları, genel cerrahi, göz hastalıkları, kulak-burun-boğaz, nöroloji veya ruh hastalıkları uzmanlarından oluşur.

Otizm’de Erken Teşhisin Önemi

Erken tanı ve doğru bir eğitim yöntemi ile yoğun olarak eğitim alan çocukların yaklaşık yüzde ellisinde otizmin belirtileri kontrol altına alınabilmekte, gelişim sağlanabilmekte, büyük ilerleme kaydedilmekte ve hatta bazı otizmli çocukların ergenlik yaşına geldiklerinde diğer arkadaşlarından farkı kalmayabilmektedir.

Otizm spektrum bozukluğunu teşhis etmek tıbbi testler mevcut değildir ve bu durum gecikmelere neden olabilir. Teşhisin gecikmemesi için ailelerin çocuklarının davranışını yakından izlemesi önemlidir. Eğer farkedilmezse yetişkinlik dönemine kadar tanı alınmayabilir. Bu gecikme, otizm spektrum bozukluğuna sahip kişilerin ihtiyaç duydukları yardımı erken dönemde almadığı anlamına gelir. Çocukların yaşı ne kadar küçükse, o kadar eğitilmeye açıktırlar. Bu da yaşam değişikliklerine daha kolay uyum sağlamak için daha uygun bir zemin sağlar.

Otizmli çocuklara daha gençken tedavi verilmesi, yeni davranışların uygulanmasını kolaylaştırabilir, zararlı davranışların hafifletilmesine ve yaşam tarzı değişikliklerine uyum sağlanmasına yardımcı olabilir. Aynı zamanda çocuklar geliştikçe karşılaşabilecekleri zorlukların üstesinden gelmeleri daha kolay olur. Bir çocuk otizm spektrum bozukluğu için ne kadar erken müdahale alırsa, yeni beceriler geliştirme ve semptomları azaltma şansı o kadar artar. Otizm spektrumundaki her çocuğun benzersiz güçlü yanları ve zorlukları vardır. Bazı çocuklar sadece hafif bozukluklara sahipken, bazılarının aşması gereken daha fazla engel vardır.

Otizm Spektrumu Bozukluğu Nasıl Sınıflandırılır?

OSB, çocuğunuzun gereksinim duyduğu desteğe bağlı olarak;

a- birinci düzey-destek gerektirir,

b- ikinci düzey-önemli ölçüde destek gerektirir,

c- üçüncü düzey-çok önemli ölçüde destek gerektirir şeklinde üç düzeyde sınıflandırılabilir.

1-Birinci düzey-Destek gerektirir:

OSB’nin en az destek gerektiren, dolayısıyla en hafif kategorisidir. Bu kategoride yer alan çocuklar sosyal etkileşim başlatma, karşılıklı konuşma ve arkadaş ediniminde güçlükler yaşayabilirler. Ayrıca rutin değişikliğine direnç gösterebilir ya da etkinlikler arası geçişte sorunlar yaşayabilir.

2-İkinci düzey-Önemli ölçüde destek gerektirir:

Bu kategoride yer alan çocuklar birinci düzey kategorisinde yer alan çocuklara göre daha fazla desteğe gereksinim duyarlar. Destek sunulduğunda bile sosyal iletişim ve etkileşim becerilerinde yetersizlikler göstermeye ve yaşamlarında meydana gelen değişikliklere uyum sağlamada güçlükler çekmeye devam edebilirler. Ek olarak, kolayca fark edilebilecek sıklıkta sınırlı ve yineleyici davranışlar sergileyebilir, rutin değişikliklerinde uygun olmayan davranışlarda bulunabilirler.

3-Üçüncü düzey-Çok önemli ölçüde destek gerektir:

Bu kategoride yer alan çocuklar diğer iki kategoride yer alan çocuklara göre yaşamlarını sürdürebilmek için sürekli ve düzenli olarak başkalarının desteğine gereksinim duyarlar. Yalnızca anlaşılabilir birkaç sözcükle çok seyrek olarak iletişim başlatabilir ya da başkalarının sosyal etkileşim girişimlerine çok az karşılık verebilirler. Tüm ortamlarda işlevde bulunmasını engelleyecek düzeyde aşırı sıklıkta sınırlı ve yineleyici davranışlar sergileyebilir ve rutin değişikliklerine uyum sağlamada aşırı güçlükler yaşayabilirler.

Otizm Spektrumunun Belirtileri Nelerdir?

Otizm bir spektrum bozukluğudur, bu da insanların çok çeşitli otizm semptomlarını ve değişen şiddet derecelerini deneyimleyebileceği anlamına gelir. Bir kişinin iki veya daha fazla bozukluğu olduğunda, bu durumlar komorbiditeler olarak bilinir. Otizmli kişilerde çeşitli komorbiditeler yaygındır. Bunlar;

• Anksiyete
• Depresyon
• Epilepsi
• Sindirim sistemi sorunları
• Bağışıklık fonksiyon bozuklukları
• Metabolik bozukluklar
• Uyku bozuklukları
• Çığlık atma, ağlama ve saldırma gibi durumlar
• Kendilerine zarar vermeye çalışmak
• Tekrarlayan davranışlar
• Uykusuzluk
• Sinirlilik

Bu koşulların teşhis edilmesi ve tanımlanması, otizmli bireyler için komplikasyonların önlenmesine ve yaşam kalitesinin iyileştirilmesine yardımcı olabilir. Semptomlar tipik olarak erken çocukluk döneminde, 12 ile 24 aylıkken açıkça ortaya çıkar. Ancak belirtiler daha erken ya da geç de ortaya çıkabilir. Teşhis almayan kişiler yaşları ilerledikçe konuşmada güçlük çekebilir veya konuşma becerileri çok sınırlı olabilir. İletişimle ilgili zorluklar yetişkinlik boyunca devam edebilir. Otizm spektrum bozukluğu, gelişimsel bir bozukluktur; bu, bir çocuğun beklediği gibi gelişmediği, anlamına gelir. Bu nedenle, yenidoğanlarda göze çarpan çok az otizm belirtisi vardır. Fakat belirtiler genellikle iki veya üç yaşında netleşir. Otizm spektrum bozukluğu olan kişiler, kendilerini riske atan, çevrelerindeki insanlara zorluk çıkaran veya toplum tarafından kabul edilmeyen davranışlar sergileyebilirler.

Sosyal Belirtiler

Sosyal beceri yetersizlikleri daha önceki başlıklarda da söz edildiği gibi OSB’nin tanılanmasındaki temel belirti alanlarından biridir. Bebeklik yıllarından itibaren OSB tanısı olan çocuklar sosyal beceri yetersizlikleri göstermeye başlarlar. Örneğin sizinle göz kontağı kurmayabilir, konuşmalarınıza ya da iletişim girişimlerinize tepkide bulunmayabilirler.

Adını söylediğinizde sizi hiç duymuyormuş gibi davranabilir, dokunmak ya da sarılmak istediğinizde direnç gösterebilir ya da tepkisiz kalabilirler. Tüm bu sosyal beceri yetersizlikleri OSB tanısı olan çocuklarda erken dönemden itibaren oldukça yaygın olarak görülebilir. Ortak dikkat yetersizlikleri de OSB tanısı olan çocuklarda erken dönemde sıkça görülebilmektedir. Ortak dikkat basitçe başkasının işaret ettiği yere bakma ya da başkasının dikkatini iletişim amaçlı belli bir yere çekme olarak tanımlanabilir. Sizin oyuncak ördeği işaret ederek “Aaaaa, bak burada ne varmış?” demeniz ve çocuğunuzun sizin işaret ettiğiniz ördeğe bakıp ardından sizinle iletişime geçmesi ortak dikkate tepkide bulunmaya; çocuğunuzun oyuncak ördeği işaret ederek sizinle iletişime geçmesi ise ortak dikkat başlatmaya örnek verilebilir. Erken dönemde ortaya çıkan sosyal beceri yetersizliklerinden bir diğeri oyun becerilerinde görülen sınırlılıklardır. OSB tanısı olan çocuklar daha ilk aylarda ce yapma gibi sosyal oyunlara ses ya da mimikleriyle tepkide bulunmayabilirler. Ileri yıllarda oyun oynamaya isteksiz olabilir, oyun sırasında ise yalnız olmayı tercih edebilirler. Bir başkasını oyuna davet etme, birlikte oyun oynama, oyun sırasında oyuncaklarını paylaşma ve etkileşim kurma, oyunda kurallar koyma ve var olan kurallara uymada görülen yetersizlikler OSB tanısı olan çocukların sosyal becerilerde yaşadıkları güçlüklere örnek verilebilir.

NOT: OSB tanısı olan çocuklar bebeklik yıllarından itibaren göz iletişimi kurma, sosyal gülümseme, ismine tepki verme gibi becerilerde yetersizlikler gösterebilirler.

Dil ve İletişim İle İlgili Belirtiler

OSB tanısı olan çocuklar alıcı ve ifade edici dil gelişiminde gecikme gösterebilirler. Alıcı dil becerileri diğer kişilerin konuşmalarını anlama; ifade edici dil becerileri ise sözel ve sözel olmayan iletişim davranışlarını kullanarak kendini ifade etmedir. Çocuğunuza “Çorabını getir.” dediğinizde çocuğunuzun çorabını getirmesi alıcı dil becerilerine, çocuğunuzun su istemek için suyu işaret etmesi ya da “Su ver.” demesi ifade edici dil becerilerine örnek olarak verilebilir. OSB tanısı olan çocukların %50’sinden fazlası konuşmayı edinmede güçlük yaşayabilir; %40’ı ise yaşamları boyunca konuşma becerisini hiç edinemeyebilirler.

Dili edinen ve OSB tanısı olan çocuklar ise iletişim başlatma ve sürdürmede güçlükler yaşayabilir; sosyal olmaktan daha çok araçsal (örneğin istekte bulunma) amaçlı iletişim kurabilirler. OSB tanısı olan çocuklarda yaygın olarak gözlemlenen özelliklerden biri de ekolalidir.

Ekolali en genel tanımıyla çocuğun duyduğu sesleri, kelimeleri, cümleleri tekrar etmesi durumudur. Ekolali çocuğun duyduklarını hemen tekrar etmesi (anında ekolali) ya da aradan zaman geçtikten sonra tekrar etmesi şeklinde (gecikmiş ekolali) ortaya çıkabilir. Çocuğunuzun deterjan reklamlarını izledikten sonra reklamda geçen sloganı uygun olmayan zaman ve bağlamlarda defalarca tekrar etmesi ekolaliye örnek verilebilir.

Bazı OSB tanısı olan çocuklar ise kimi zaman “küçük bir profesör ya da bilim adamı” gibi konuşabilirler. Örneğin hiç beklemediğiniz bir anda COVID-19’un küresel bir salgın olma nedenlerinden söz edebilirler. OSB tanısı olan çocuklar iletişim sırasında karşısındaki kişi ile fiziksel mesafeyi ayarlayamayabilir, karşısındakine çok yakın ya da uzak durabilirler. Ayrıca, iletişim sırasında vücut dili, jest ve mimikleri kullanma ve anlamada, soyut kavramları, argo ya da şakaları kavrama gibi becerilerde yetersizlikler yaşayabilirler.

Davranışsal Belirtiler

Anımsayacağınız gibi sınırlı ve tekrarlayıcı davranışlar, ilgiler ve etkinlikler OSB’nin tanılama ölçütlerinden biridir. OSB tanısı olan çocukların davranış özelliklerini de bu davranış, ilgi ve etkinliklerin varlığı ve yoğunluğu biçimlendirmektedir. OSB tanısı olan çocuklarda yaygın olarak gözlemlenen davranış örüntüleri arasında nesnelerle sıra dışı şekillerde etkileşime girme (örneğin nesneleri sıraya dizme, koklama ya da yalama) ve motor hareketleri tekrar tekrar uzun süre yapma (örneğin el çırpma, sallanma, dönme) bulunmaktadır.

Ayrıca OSB tanısı olan çocuklar bir ya da birkaç nesne ya da konu ile aşırı derecede ilgilenme ve sürekli bu nesne ya da konularla ilgili uğraşlarda bulunma (örneğin tek bir oyuncakla oynama, yalnızca dinozorlarla ilgili konuşma/kitap okuma); günlük yaşamda belli işleri belli şekillerde yapma konusunda ısrarcı olma ve rutin değişikliklerine karşı aşırı tepki gösterme (örneğin her gün okuldan eve servisle giden çocuğunuzun servis arızalandığı için servisle eve gidemeyeceğini öğrendiğinde öfke nöbeti geçirmesi) gibi davranışları da sıkça sergileyebilirler.

OSB tanısı olan çocuklarda ek olarak kendini uyarıcı, kendine ya da diğerlerine zarar verici davranışlar ve öfke nöbetleri durumu ile de sıkça karşılaşabiliriz. Öfke nöbetleri genellikle OSB tanısı olan çocuklar istedikleri bir şeye ulaşamadıklarında ortaya çıkar. Örneğin çocuğunuz istediği oyuncağa ulaşamadığında ya da yapmak istediği bir etkinliği yapmasına izin vermediğinizde bağırma, çığlık atma, kendini yere atma, size vurmaya çalışma gibi davranışlar sergileyebilir. Tepesi atma davranışını ise, OSB tanısı olan çocuklar duyusal olarak aşırı yüklendiklerinde yaşanabilir. Örneğin çocuğunuz çok fazla sese maruz kaldığında aşırı duyusal yüklenmeye bağlı olarak tepesi atma durumunu yaşayabilir ve öfke nöbeti sırasında gösterdiği tepkilere benzer tepkiler gösterebilir.

Duyusal Belirtiler

Duyusal özellikler de OSB’nin tanılanmasında dikkate alınan temel belirtilerden biridir. OSB tanısı olan çocuklar duyusal uyaranlara karşı çok yüksek ya da düşük düzeyde tepki gösterebilirler. Çocuğunuz sizin fark etmediğiniz bir sesi fark edebilir, çok hafif bir kokudan rahatsız olabilir, belli materyallere dokunmak istemeyebilir ya da yalnızca onlara dokunmak isteyebilir. Ayrıca giysilerini dokusuna göre seçebilir, fiziksel acıya çok duyarsız olabilir. Rahatsız olduğu uyaranlara maruz kaldığında ise yukarıda sözü edildiği gibi problem davranışlar sergileyebilir. Örneğin alışveriş merkezleri, marketler, havaalanları gibi ortamlarda gerçekleşen problem davranışları yoğun sesten ya da bazı giysileri giydiği gün huzursuzlanması kaşındırıcı bir kumaştan kaynaklanıyor olabilir. Tüm bu durumlar çocuğunuzun duyusal özellikleri ile açıklanabilir.

Bilişsel Belirtiler

OSB tanısı olan çocukların zihinsel gelişimleri normal ya da normalin üstünde olabileceği gibi bu çocuklar tanıya eşlik eden çeşitli düzeylerde zihinsel yetersizlikler de gösterebilirler. OSB tanısı olan çocuklar başkalarının görüş, düşünce, duygularını anlama, kendi düşünce, ifade ve davranışlarının başkalarının duygu ve düşüncelerini nasıl etkileyeceğini farkına varma, kendini yönetme ve problem çözme gibi becerilerde yetersizlik gösterebilirler. Örneğin çocuğunuz karşılaştığı arkadaşına çok kötü göründüğünü ya da çok kötü koktuğunu ifade ederken bunun arkadaşını kıracak ve üzecek bir durum olduğunun ya da kurduğu bu cümleden dolayı arkadaşının kendisiyle görüşmek istemeyebileceğinin farkına varamayabilir.

OSB tanısı olan çocukların zihinsel gelişimleri, özellikle de zihinsel bir yetersizliğe sahip olup olmama durumları onların okuma yazma, matematik gibi akademik becerilerdeki performansını etkileyebilir. OSB’ye ek olarak zihinsel yetersizliği de olan çocuklar okuma becerilerinde ortalamanın altında performans sergileyebilirler. Okumanın bileşenleri arasında yer alan sesleri ayırt etme, çözümleme, akıcı okuma ve okuduğunu anlama becerilerinde güçlükler yaşayabilir hatta okuma becerisini hiç edinemeyebilirler. Diğer taraftan, bazı OSB tanısı olan çocuklar bir öğretim ya da yetişkin yardımı olmaksızın kelime tanıma becerisini çok erken dönemlerde edinebilir, 3-4 yaşlarında çevrelerinde gördükleri yazıları okuyabilirler. Ek olarak, OSB ve zihinsel yetersizlik tanısı olan bazı çocuklar yazma becerilerini edinmede yetersizlikler gösterebilirler. Daha büyük ve az okunaklı yazabilir ve harfleri kopyalamada güçlükler yaşayabilirler. Benzer bir şekilde bu çocuklar kompozisyon ve öykü gibi bir metin yazma becerisinde de yetersizlikler gösterebilirler. OSB tanısı olan çocukların matematik becerilerindeki performansı değişkenlik gösterebilir. Başka bir ifadeyle bazı OSB tanısı olan çocuklar temel matematik becerilerini edinmede güçlükler yaşayabilirken, bazıları matematik becerilerinde çok yüksek bir performans sergileyebilirler.

Bebeklerde Otizm Belirtileri Nelerdir?

0-1 Yaş Bebeklerde Otizm Belirtileri:

• Göz teması ya yoktur ya da kısıtlıdır.
• Gülümsemek veya gülmek gibi neşeli ifadeler ya yoktur ya da kısıtlıdır.
• Kendisine yapılan yüz ifadelerine tepki ya yoktur ya da kısıtlıdır.
• Beklenmedik objelere fazla ilgi duyarlar.

1-2 Yaş Bebeklerde Otizm Belirtileri:

• Yaşıtlarına kıyasla işaret etmek, ulaşmayı denemek gibi basit el hareketleri ya yoktur ya da kısıtlıdır.
• Kelime kullanımı kısıtlıdır.
• İsmine tepki ya yoktur ya da kısıtlıdır.
• Sebep yokken yüksek sesle bağırırlar.
• Tekrarlayan hareketler sergilerler.

2-3 Yaş Bebeklerde Otizm Belirtileri:

• Temastan hoşlanmazlar.
• Konuşmakta güçlük çekebilirler.
• Agresif tavırlar sergileme sıklıkları artar.
• Başkalarından duyduklarını tekrar etmeye başlarlar.

Otizm Spektrum Bozukluğunun Tedavisi

Otizm ömür boyu süren bir durumdur ve çok çeşitli tedaviler otizm spektrum bozukluğu olan kişileri desteklemeye yardımcı olabilir. Erken müdahale en iyi sonuçları verir. Tedavilerin amacı kişinin günlük hayatını sorunsuz geçirmesini sağlamaktır. Otizm spektrum bozukluğu her insanı farklı şekilde etkiler, bu nedenle hepsinin farklı tedavilere ihtiyacı oluşabilir. Tedavi planları genellikle birden fazla uzmanı içerir ve bireye göre hazırlanır. Konuşma dili terapistleri, otizmli kişilerin başkalarıyla etkili bir şekilde iletişim kurma ve etkileşim kurma konusundaki genel becerilerini geliştirmelerinin yanı sıra konuşma ve dil becerilerini geliştirmelerine yardımcı olabilir. Bazı kişilerde gerçekleşen depresyon, uykusuzluk ya da odaklanma güçlüğü gibi sorunların giderilmesi için ilaç tedavileri de uygulanabilir. Aynı zamanda otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar, daha ince kemiklere sahip olabilir. Bu nedenle kemikleri destekleyen bir beslenme planı da önerilebilir. Tedavi bazı dışa dönük belirtileri iyileştirebilirse de, otizmli kişiler ses, görme, dokunma ve koku alma gibi duyuları her zaman farklı şekillerde algılar.

Otizm ömür boyu devam eden bir durumdur ve otizm belirtileri ilk olarak bir çocuk çok küçükken ortaya çıkabilir. Otizm tedavi edilemez, ancak destek tedaviler kişinin yaşamının iyileştirilmesine yardımcı olabilir. Bu nedenle çocuğunda otizm spektrum bozukluğu olduğunu düşünen kişilerin bir sağlık kurumuna başvurması erken müdahale için önemlidir.

Günümüzde OSB’nin bilinen tıbbi bir tedavisi yoktur. Ancak OSB’ye eşlik eden kaygı, depresyon gibi psikiyatrik bozukluklara; sinirlilik, öfke kontrolü ya da saldırganlık gibi davranışlara; epilepsi, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi tanılara yönelik ilaçların kullanıldığı ve bu ilaçların bazılarının hedeflenen belirtilerin azaltılmasında etkili sonuçlar verdiği bilinmektedir. Örneğin Amerika’da ilaçların geliştirilmesi ve belirlenmesi görevini üstlenen Yiyecek ve Ilaç Idaresi (Food ve Drug Administration-FDA) tarafından yapılan çalışmalarda bazı ilaçların 5-16, bazılarının ise 6-17 yaş aralığındaki OSB tanısı olan çocuklarda sinirlilik, saldırganlık gibi davranışların azaltılmasında etkili olduğu bulunmuştur. Ancak bu etkilerin ilaçların uzman hekimler tarafından önerildiği şekliyle kullanıldığında görülebileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle ilacın günün hangi saatinde hangi dozda alınacağı ve ilacın ne zaman sonlandırılacağına hekimler karar vermeli, siz ebeveynler ilaçların belirlenen dozda ve zamanda kullanılmasını sağlamalısınız. Ek olarak, OSB tanısı olan çocuklarda ilaçların ve diğer tıbbi uygulamaların kullanımına ilişkin pek çok araştırma yürütülmektedir. Bu araştırmaların sonuçları bizlere tıbbi uygulamaların tek başına kullanılması yerine davranışsal ve eğitsel uygulamalarla birlikte kullanılması durumunda OSB tanısı olan çocukların dil, iletişim ve sosyal becerilerinin gelişmesinde, olumlu davranışlarının artmasında ve problem davranışlarının azalmasında ya da tamamen ortadan kalkmasında etkili olabileceğini göstermektedir.

Eğitim ve Öğretim Süreçleri

Günümüzde OSB’nin bilinen tek tedavisinin eğitim olduğu belirtilmektedir. Bu da OSB tanısı olan çocukların uygun eğitim ortamlarına yerleştirilmesini gerektirmektedir. Eğitsel değerlendirme ve tanılama başlığında da söz edildiği gibi Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu tarafından OSB tanısı olan çocukların özel eğitim okuluna, özel eğitim sınıfına ya da kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim ortamına yerleştirilmesine karar verilebilir.

1-Özel eğitim okulu:

Özel eğitime gereksinim duyan çocuklara hizmet veren ve özel olarak yetiştirilmiş personelin yer aldığı okullardır. Okullarda uygulanan eğitim programları ve yöntemler özel eğitim gerektiren çocuklara yöneliktir. Yatılı, gündüzlü, özel ya da resmî olabilir.

2-Özel eğitim sınıfı:

Okullarda yer alan, durumları özel bir sınıfta eğitim almayı gerektirecek çocuklar için açılan sınıflardır. Sınıflar, çocuğun yetersizlik türü, akademik ve sosyal beceri gibi çeşitli alanlardaki performansları dikkate alınarak açılır. Özel eğitim sınıfında bulunan çocuklar yarı-zamanlı (günün bir bölümü) kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimden de faydalanabilirler.

3-Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim:

Özel eğitime gereksinim duyan çocuklar diğer çocuklarla genel eğitim sınıfında günün bir bölümü ya da tam gün eğitim alabilir. Çocuklar okulda bulunan eğitim programını takip ederler. Ek olarak çocukların eğitim amaçlarından en üst düzeyde faydalanabilmesi için destek eğitim hizmetleri de sunulur (örneğin destek eğitim odası).

OSB tanısı olan çocukların sunulan eğitimden en üst düzeyde yararlanmasını sağlayan diğer bir etmen ise eğitim ortamlarında etkili uygulamaların kullanımıdır. OSB tanısı olan çocuklara yönelik eğitsel uygulamaların amacı gereksinim duydukları temel bilgi ve becerileri kazandırarak ve sergiledikleri problem davranışları azaltarak onların bağımsız yaşama katılımlarını sağlamaktır. Bu amaca ulaşmak ise bilimsel dayanaklı uygulamaların kullanımıyla mümkün olmaktadır.

Sizin “Hatanız” Değil…

Otizm, günümüzde rastlanan en yaygın nörolojik bozukluktur ve Amerikan Hastalıkları Kontrol Etme ve Önleme Merkezi (Centers for Disease Control Prevention)’nin verilerine göre 2006 yılında her 150 çocuktan 1’inin otizm tanısı aldığı tahmin edilirken,  son bilgiye göre her 36 çocuktan 1’inin otizm tanısı aldığı tahmin edilmektedir. Otizm tüm ırklarda, etnik gruplarda ya da sosyal statüsü farklı gruplarda görülebileceği, ailenin gelir durumu, yaşam biçimi ve eğitim düzeyi ile otizm spektrum bozukluğu arasında bir bağ olmadığı vurgulanmaktadır.Cinsiyetle ilişkili olarak farklı görülme sıklığı bilgileri bulunmasına rağmen, ortak görüş, erkeklerde kızlardan daha fazla görüldüğüdür.Otizm tanısı alan çocukların çoğunda değişik derecelerde öğrenme güçlüğü ve zeka geriliği de görülebilir.Otizm, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de son yıllarda adı çok sık duyulan bir özel eğitim kategorisidir. Otizm terimi, zaman içinde yerini, otizm spektrum bozuklukları (ASD – autism spectrum disorders) terimine bırakmıştır. Otizm spektrum bozukluğu kavramı ile ilişkili belli başlı olgular şöyle sıralanabilir;

• Otizm spektrum bozukluğunun nörolojik nedenlerden kaynaklandığı sanılmaktadır. Otizm spektrum bozukluğu tanılı bireylerin önemli bir bölümünde (yaklaşık %35), beyindeki anormal elektrik hareketlerine bağlı olarak; nöbet, istemsiz hareketler, bilinç yitimi vb. nörolojik sorunlar da görülebilir.
• Otizm spektrum bozukluğu bir ruh hastalığı değildir; ancak, belirtileri bazı ruh hastalıklarını çağrıştırabilir.
• Yapılan bilimsel araştırmalar, otizm spektrum bozukluğunun çocuk yetiştirme özellikleriyle ya da ailenin sosyo-ekonomik özellikleriyle ilişkisi olmadığını göstermiştir.
• Otizm spektrum bozukluğunun kalıtsal olabileceği yönünde bulgular vardır; ancak, buna yol açan gen ya da genler henüz bulunmuş değildir.
• Önceki yıllarda otizm spektrum bozukluğunun görülme oranının 500’de 1 olduğu kabul edilirken, son verilere göre, otizm spektrum bozukluğunun yaklaşık her 36 çocuktan 1’ini etkilediği düşünülmektedir. Ayrıca, erkeklerdeki yaygınlığı kızlardan 4,3 kat fazladır.
• Sanıldığının aksine, otizm spektrum bozukluğu tanılı bireylerin çoğunda, farklı düzeylerde zeka geriliği görülür. Ayrıca, zeka testlerinde, belli alanlar, diğer alanlara kıyasla çok daha geri çıkabilir.
• Otizm spektrum bozukluğu tanılı bireylerin pek azında (yaklaşık %10), çok güçlü bellek, müzik yeteneği vb. üstün özelliklere rastlanır.

The post Otizm ve Otizm Spektrumu appeared first on Diana Güler.

Ebeveynlik stilleri, ebeveynlerin çocukları ile nasıl ilişki kurduklarını ve çocuk yetiştirmede kullandıkları temel yöntemleri belirten yaklaşımlara denir. Ebeveynlerin çocukları ile kurduğu ilişki çeşidi ve çocuklarını yetiştirirken kullandıkları temel yöntemler, çocuğun ileride kendine yönelik algısını, kuracağı ilişkileri veya kendisine dair neler hissedeceğini etkileyebilecek potansiyeldedir.

İş ebeveynlik olunca her ailenin kendine özgü bir yöntemi vardır. Özellikle kültürel birikimler bu yöntemlerin üzerinde büyük rol oynar. Kültürün tanımına baktığımızda kısaca bir topluluğun paylaştığı sosyal normlar, değerler, dil ve davranışlardan bahsedebiliriz. Bu yapılar bir ailenin oluşma biçimine ve çocukların nasıl yetiştirilmesi gerektiğinde etkilidir. Sonuç olarak ebeveynler kendi kültürlerinden etkilenir ve çocuklarını nasıl yönlendireceği ve onlarla nasıl iletişim kuracağı konusunda farklı yöntemler geliştirirler. Doğal olarak bir çocuğun davranışları, ahlak kuralları ve ilkeleri ebeveynlerinin onları yetiştirme  yöntemleriyle kurulacak bağ ile belirlenir. Özellikle ebeveynler kendi ebeveynlik stillerini ya da nasıl bir ebeveyn olduklarını anlamaya çalışırlarsa, çocuklarıyla daha etkili bir iletişim kurabilirler.

“Ebeveynlik Stilleri” Konsepti ve Kavramı Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Anne babanın tutumlarının çocukların kişilik gelişiminde oldukça önemli bir yere sahip olduğu bilinmektedir. Ebeveynlik stilleri, psikoloji bilimindeki bağlanma kuramını baz alarak ortaya konmuştur. Bağlanma kuramına ve bu kuram üzerinde çalışan ruh bilimcilere göre, gelecek neslin ruh sağlığında ebeveynlik stilleri ve başarılı ebeveynlik kilit noktalardan biridir.

İhtiyaçlarına duyarlı davranılan ve kendisine uyum sağlayan bir ebeveyn tarafından yetiştirilmiş bir çocuğun, ilerleyen dönemlerde stresten uzak, psikolojik anlamda iyi durumda ve öz-güveni yüksek olma ihtimali yüksektir. Ebeveyn baskı, katı disiplin kuralları veya aşırı koruyucu davranışlar sergiliyorsa bu durum çocukta olumsuz etkilere yol açmaktadır.

Ebeveynlik Stilleri ve Açıklamaları

Ebeveynlik stilleri belirtilen bu sebeplerden dolayı üzerine yoğun çalışmalar yapılan önemli konular arasında yerini almıştır. Bu konuda çalışma yapanlardan birisi olan Baumrind, üç çeşit ebeveynlik stili olduğunu ortaya atmıştır: yetkili, izin verici ve otoriter ebeveynlik. Ancak, 1991 yılında yaptığı bir çalışma ile bu üç ebeveynlik tutumuna bir yenisini ekleyerek bu sayıyı dörde çıkartmıştır.

Bahsettiğimiz bu ebeveynlik türleri aşağıdaki gibidir;

1-Demokratik Ebeveynlik

Demoktratik bir yaklaşıma sahip ebeveynler çocuklarına karşı sıcak ve yakın davranırken aynı zamanda sahip oldukları ve uyguladıkları net kurallar vardır. Bu net kurallar ve sınırlar çerçevesinde çocuklarını bağımsız olma konusunda cesaretlendirirler. Çocukların davranışlarının hatalı olduğu durumlarda onlara hem yol gösterir hem de kontrolü ellerinde tutarlar.

Demokratik ebeveynlerin en çok kullandığı cümle “Bu konu hakkında konuşmak ister misin?”dir. Bu ebeveynlik stilinde yüksek kontrol vardır ama otoriter ebeveynden farklı olarak demokratik ebeveyn koyduğu kuralların sebeplerini çocuklarına açıklar.  Çocuklarının isteklerine karşı hassas, duyarlı ve kabullenicilerdir. Disiplin yöntemlerini bir ceza yöntemi olarak değil çocuğu desteklemek için kullanırlar.

Araştırmacılar bu konuda yaptıkları çalışmalarda, yetkili-demokratik tarzdaki ebeveynlerin çocuklarının;

• Otoriter ve izin verici tarzdaki ailelerde büyüyen çocuklara göre akademik yeterlilik, sosyal konuda gelişim ve öz saygı konularında daha yüksek puanlar aldıklarını ortaya koymuşlardır. Bu sonuçlar benzer çalışmalarda da tekrarlanmıştır.
• Yaptıklan diğer araştırmalarda, 14-18 yaş arası gençlerin akademik yeterliliklerini, problemli davranışlarını ve psikososyal gelişim düzeylerini bahsettiğimiz 4 farklı ebeveynlik stili açısından karşılaştırılmıştır.

Bu çalışma sonucunda ebeveynleri demokratik tarzda olan çocukların akademik anlamda ve psikososyal gelişim düzeyi açısından yüksek puanda, problemli davranış açısından düşük puanda olduğu görülmüştür. Bu çocuklar kendilerinin sevildiği ve dinlendiği bir ortamda büyüdükleri için daha özerk, sosyal yetenekleri gelişmiş, özgüveni yerinde ve sorumluluk sahibi bireyler olurlar.

2-Otoriter Ebeveynlik

Otoriter ebeveynlik stiline sahip ebeveynler çocuklarına karşı daha az fiziksel ve/veya duygusal sevgi ve daha yüksek düzeyde kontrol davranışı göstermektedirler. Bu ebeveynler koydukları kurallara karşı çocuklarından kesin itaat beklerler ve bu kurallar aile içerisinde tartışılmaz niteliktedir. Ebeveynlerinin koyduğu net kurallara uymayan çocuk yüksek ihtimalle cezalandırılır.

Ebeveynler ile çocuklar arasında görüş alışverişi az düzeydedir. 1968 yılında yapılan bir araştırmada, otoriter ailede büyüyen çocukların daha kaygılı, mutsuz ve agresif davranışlar sergileme eğiliminde olduğu görülmüştür.

Türkiye’de daha çok otoriter ebeveynlerin görüldüğü fakat sosyoekonomik düzeyin artışına bağlı olarak demokratik ebeveynliğin de benimsendiği gözlemlenmektedir.

Otoriter ebeveynlerin en sevdiği cümleler “Anne olan benim sen değilsin!” ya da “Yapacaksın çünkü ben öyle istedim!” gibi cümlelerdir. Bu ebeveynler çocuklarıyla herhangi bir tartışmaya girmez, koydukları kuralların sebebini açıklamazlar. Yukarıda da bahsettiğimiz üzere, çocuklarının yaptığı hatalar genellikle cezayla, fiziksel ceza da buna dahil, sonuçlanır ve bu ebeveynlik stilinde düşük yakınlık-yüksek kontrol vardır bu yüzden ebeveynlerin beklentileri o kadar yüksektir ki hataya karşı müsamaha göstermezler.

Bu tür ebeveynlerin çocukları genellikle “efendi” ya da “uslu” olarak adlandırılan çocuklardır. Çünkü ‘yaramazlık’ yapmanın sonucunu bilirler. Böyle durumda çocuklar ya  büyüdükçe otorite figürlerine karşı çıkıp sosyal açıdan eksik kalabilir ya da pasif bir karaktere bürünüp özgüvensiz ve ailesine bağımlı bireyler olabilirler.

3-İzin Verici Ebeveynlik

İzin verici ebeveynlik stiline sahip ebevenyler, çocuklarına karşı çok sıcak davranırlar ve onlardan yaşlarına uygun herhangi bir beklentileri olmaz. Çocuklarına sınır koymakta yetersiz kalmaktadırlar. İzin verici ebeveynler iyi ebeveynliği çocuklarının taleplerine ne kadar izin verdikleri ile değerlendirirler.

Bu ebeveynler, çocuklarına kendi davranışlarını düzenlemelerine izin verici nitelikte yaklaşırlar. Ayrıca çocuklarının saldırganlık gibi olumsuz davranışlarına da kabul edici yaklaşırken çocuklarından görevlerini ve sorumluklarını yerine getirmelerine yönelik daha az talepte bulunmaktadırlar.

Her istediği yapılan bu çocuklar başkalarının sınırlarına saygı duymakta zorlanır. Özgüvenleri ve sosyal becerileri yeterli olsa da büyüdükçe ani karar veren, talepkar, bencil ve öz düzenleme becerisi eksik bireyler haline gelirler.

4-İlgisiz / İhmalkar Ebeveynlik

İlgisiz bir ebeveynlik tarzına sahip ebeveynler çocuklarına karşı sıcak veya yakın değillerdir ve çocukları üzerinde kontrolleri yoktur. Çocuklarının ihtiyaçları ve istekleri konularında oldukça ilgisizdirler. Bu ebeveynler, çocuklarına ayıracak zamanları ve enerjileri yok gibi bir izlenim yaratırlar. Çocuklarının okullarına ya da okul dışı etkinliklerine ilgisizdirler ve çoğu zaman yardım ya da katılım sağlamazlar.

Yapılan araştırmalarda bu ebeveynlerin çocuklarının barınma ve beslenme gibi temel ihtiyaçlarını karşıladığı ama çocuklarına yakınlık göstermediği görülmüştür. Bunun yanı sıra, bu çocukların saldırganlık eğiliminin daha yüksek olduğu ve akademik başarılarının daha düşük olduğu görülmektedir. Erken yaşta alkol ve sigara tüketimine başlama eğilimleri de yüksek olmaktadır.

Ebeveynlik Stillerinin Çocukların Üzerindeki Etkileri Nelerdir?

Ebeveynlik tarzlarının çocukları nasıl etkilediği pek çok çalışmada ele alınmıştır. Ebeveynlik stillerinin çocuklar üzerindeki etkileri aşağıdaki şekildedir;

• Otoriter tarzda ebeveynliği benimseyen ailelerin çocukları itaatkar ve yetkin olur fakat bu çocukların mutluluk ve öz saygıları görece düşük olmaktadır.
• Yetkin-demokratik tarzda ebeveynliği benimseyen ailelerin çocuklarında başarı, mutluluk ve yetenek seviyesinin daha yüksek olduğu göze çarpmaktadır.
• İzin verici ebeveynlik tarzını benimseyen ailelerin çocukları mutluluk ve öz-denetim konusunda sorun yaşamaktadır. Bu çocuklarda otorite ile problem yaşama ve okulda kötü performansa sahip olma eğilimi yüksektir.
• İlgisiz ebeveynliği benimsemiş ailelerin çocukları yaşam alanlarının tümüne dair ölçümlerde düşük puan almakta ve akranlarına göre daha az yetkin olmaktadırlar. Öz-denetim konusunda sıkıntılar yaşayan bu çocukların öz-saygılarının da düşük olduğu görülmektedir.

Helikopter Ebeveynlik: Ebeveynlik Stillerine Yeni Eklenen Kavram

Çocuğuyla aşırı derecede ilgili olan, hayatını çocuğu odaklı yaşayan, bütün planlarını çocuğuna göre yapan ve çocuğunun bütün hayatını da planlayan, yöneten ve çocuğun hayatının neredeyse her noktasına müdahale eden ebeveynler “helikopter ebeveyn” olarak tanımlanmaktadır.

Teknolojinin gelişimine bağlı olarak telefon ve internet aracılığıyla ebeveynlerin çocuklarına her an ulaşabilmeleri, çocuklar üzerindeki kontrolün artışı ve çocukların her an nerede, ne yapıyor olduklarını bilmeleri helikopter ebeveynliğin artışına yol açmıştır.

Ebeveynler Tarafından Benimsenen Ebeveynlik Stilinin Önemi

Ebeveynlerin çocuklarına yönelik tutumlarının çocuğun benlik saygısının gelişiminde önemli etkileri vardır ve benlik saygısı da ruh sağlığı üzerinde oldukça fazla ve önemli bir etkiye sahiptir. Yapılan araştırmalar göz önüne alındığında, çocuklarda ve gençlerde gözlemlenen davranış problemlerinde ebeveynlerin benimsediği ebeveynlik stili ve çocuklarına karşı tutumlarının ve benlik saygısının rolü yüksektir.

Ebeveynler, ilgili ve destekleyici ise gençlerde benlik saygısı daha yüksektir, anne babalarını aşırı koruyucu olarak gören gençlerde ise benlik saygısı genelde düşüktür. Ebeveynlerin çocuk yetiştirmede benimsedikleri tek bir stil olmayabilir. Duruma göre kimi zaman otoriter davranırken kimi zaman ilgisiz olabilirler.

Yapılan araştırmalar, en sağlıklı ebeveynlik stilinin demokratik ebeveynlik olduğunu göstermektedir. Demokratik ebeveynler, sağlıklı davranış örüntüleri ile gerekli olduğunda otorite sağlayarak çocukla olumlu ilişkilerini devam ettirebilirler. Yeterli düzeyde kararlılık, tutarlılık ve ilgi gösterildiği takdirde bir çocuğun ihtiyacı olan şeyler ona sunulmuş olur. Ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişkinin olumlu olması çocuğun özerkliğini, öz-güvenini ve öz-saygısını olumlu yönde etkileyecektir ve kendi başına karar verebilme becerisini güçlendirecektir.

The post Ebeveynlik Stilleri: Özellikleri ve Çocuk Gelişimine Etkileri appeared first on Diana Güler.

Ebeveyn Danışmanlığı Nedir?

Dünya genelinde birçok ülkede ebeveynler tarafından faydalanılan ebeveyn danışmanlığı, çocukların yaşamları boyunca kullanacakları davranış kalıplarının oluşmasında büyük etkilere sahiptir. Ebeveynlerin çocuklara yaklaşımı her gelişim dönemi için farklı bir yol izlemelidir ve çocukların gelişimini negatif yönde etkilemeyecek davranışları sergilemek önemlidir. Bu nedenle belli bir yol ve harita çizemeyen ebeveynler ise ebeveyn danışmanlığı hizmeti ile destek alabilir ve çocuklarının gelişimlerine olumlu bir yönde yardımcı olabilirler.

Ebeveyn danışmanlığı, çocuğunuzun gelişim sürecinde sağlıklı, yapıcı bir iletişim kurmak için geliştirilmiş  bir danışmanlık türüdür. Anne babasından bağımsız değerlendirilemeyen bebek, çocuk ve ergenlerin bu çalkantılı dönemlerinde uygun ebeveyn danışmanlığının alınması, ailelere çoğu zaman sorun oluşmadan önce erken müdahale şansı sunmaktadır. Aileler çoğu zaman çocuğun gelişimsel sürecinde ilk defa karşılaştığı öz bakım, tuvalet, sütten kesme, oda ayırma, okula başlama gibi süreçlerde ebeveyn danışmanlığı alarak hem kendileri için hem de çocukları için daha sağlıklı bir ortam oluşturmuş olurlar.

Dönemsel Olarak Ebeveyn Danışmanlığı ve Kategorileri

Ebeveyn danışmanlığı, çocukların hangi dönemde olduklarına bağlı olarak değişen ve farklı yöntemler kullanılan bir danışmanlık türüdür. Ebeveyn danışmanlığı ile çocukların gelişimsel süreçlerini doğru analiz etmeleri ve destek olabilmeleri için uzmanlar tarafından ebeveynlere destek verilir. Ebeveynler çocuklarının gelişimlerinde olumlu etki bırakmak ve sağlıklı bir gelişim sürecinden geçmelerini isterler. Ancak çocuklar hızlı bir gelişim sürecine ve farklı algılama tiplerine sahiptirler. Çocuklar ile anlaşmak ve onları anlamak için, çoğu zaman kullandığımız düşünce kalıplarını kullanmak işe yaramayabilir. Çocuklarda motor ve algı gelişiminin sağlandığı dönemlerde özellikle ebeveyn danışmanlığı faydalı bir hizmet olarak karşınıza çıkabilir. Ayrıca birçok ebeveynin oldukça zorlandığı çocuklarda ergenlik döneminin başlaması süreci de ebeveyn danışmanlığına başvurulan süreçlerden biridir.

Ebeveyn danışmanlığı hizmetleri çocuğun yaşına ve hangi gelişim döneminde olduğuna göre farklılık gösterebilmektedir. Ebeveyn danışmanlığı temelde 3 ana bölüm olarak alınabilir. Gelişimin her döneminin birbirinden farklı olması nedeni ile ebeveyn danışmanlığı da kendi içinde değişmek ve farklılaşmaktadır. Dönemsel olarak verilen ebeveyn danışmanlığı hizmetlerini aşağıdaki şekildedir;

Hamilelik Dönemi ve 0-2 Yaş Aralığı Ebeveyn Danışmanlığı

Hamilelik dönemi ebeveyn danışmanlığı; hamilelik döneminde annenin stresiyle başa çıkabilmesi, stresini düzenleyebilmesi, partnerler olarak bu süreçte birbirlerine nasıl destek olacakları, birbirlerini nasıl rahatlatacakları, anne ve baba adayının duygusal olarak anne ve baba olmaya hazırlanması, bebek doğduktan sonra oluşabilecek krizler ve bu krizleri nasıl yönetecekleri konusunda bilgilenmeleri ve deneyimlerini genişletme amacıyla verilen danışmanlık hizmetidir.

Bebek doğduktan sonra, 0-2 yaş dönemine yönelik ebeveyn danışmanlığında; bebekle kurulacak güvenli ve sağlıklı anne bebek ilişkisi, bebeklik dönemi gelişim özellikleri, bebeğin anneyle güvenli bağ kurmasını sağlamak amacıyla güvenli, sağlıklı ve işlevsel ebeveynlik becerilerinin kazandırılması, bebeğin uyku, yeme düzeni, hem fiziksel hem duygusal olarak bebeğin anneden nasıl besleneceği, babanın bu süreçte anneye nasıl destek olacağı ve evde değişen yeni sisteme yani bebekli sisteme anne babanın uyumunu sağlama ve üst ailelerle ilişkinin yeniden düzenlenmesi gibi konularda danışmanlık hizmeti verilir.

Çocuk Ebeveyn Danışmanlığı (2 ile 12 yaş arasını kapsar)

2-12 yaş arası çocukların gelişim özellikleri hakkında bilgi verilmesi, çocukların yaşına göre beklentilerin düzenlenmesi, okula başlama, ders çalışma alışkanlığı kazandırma, sosyal becerilerini güçlendirme, aile içi dinamiklerin çocuk üzerindeki etkisi, boşanma durumunda çocukla ilgili düzenlemelerin yapılması, çocuğun ortamının değiştiği durumlar, çocuk travmatik bir olay yaşadığında yapılabilecek yardım ve destek müdahaleleri, işlevsel ebeveynlik becerileri konularında ve çocuğu etkileyen ve ilgilendiren çok çeşitli konularda ailelere verilen ebeveyn danışmanlığı hizmetidir.

Ergen Ebeveyn Danışmanlığı (12 ile 18 yaş arasını kapsar)

12-18 yaş arası ergenlik dönemi gelişim özellikleri, ergenlik döneminde anne babayla olan ilişkilerin yeniden düzenlenmesi, aile içi kuralların yeniden düzenlenmesi, ergenin yaşadığı kimlik bulma süreci, okul ve ders süreçleri, ergenlik döneminde riskli davranışları ayırt edilmesi, ergenlik döneminde ortaya çıkan krizleri ebeveynlerin nasıl yöneteceği, işlevsel ebeveynlik becerileri konularında ve ergeni etkileyen ve ilgilendiren çok çeşitli konularda verilen ebeveyn danışmanlığı hizmetidir.

Ebeveyn Danışmanlığının Temel İlkeleri Nelerdir?

Ebeveyn danışmanlığının temel ilkeleri vardır ve ebeveynlere destek sağlamak amacı ile ortaya çıkmış ebeveyn danışmanlığı, bu temel ilkeler üzerine kurulmuştur. Bu ilkeler, danışmanlık sürecinin etkili olmasını sağlamak ve ebeveynlerin çocuklarıyla daha sağlıklı ilişkiler kurmalarına yardımcı olmak için önemlidir. Ebeveyn danışmanlığının temel ilkeleri şunlardır:

• Empati ve Anlayış: Ebeveyn danışmanları, ebeveynlerin duygularını anlamaya odaklanır. Empati, ebeveynlerin yaşadıkları zorlukları anlamak ve onlara saygı duymak anlamına gelir. Danışmanlar, ebeveynlerin duygularını önemser ve onları destekler.
• Bilgi ve Beceri Aktarımı: Ebeveyn danışmanları, ebeveynlere çocuk yetiştirme konusunda pratik bilgiler ve beceriler sunar. Bu bilgi ve beceriler, ebeveynlerin çocuklarıyla daha sağlıklı ilişkiler kurmalarına ve onları daha iyi anlamalarına yardımcı olur.
• Güvenilirlik ve Gizlilik: Ebeveyn danışmanları, ebeveynlerin danışmanlık sürecinde kendilerini güvende hissetmelerini sağlar. Danışmanlık ortamında paylaşılan bilgiler gizli tutulur ve danışmanlar, ebeveynlerin güvenini kazanmak için çaba gösterir.

Bu temel ilkeler, ebeveyn danışmanlığının etkili bir şekilde yürütülmesini sağlar ve ebeveynlerin çocuklarıyla daha sağlıklı ilişkiler kurmalarına yardımcı olur. Empati ve anlayış, ebeveynlerin duygusal ihtiyaçlarını karşılar; bilgi ve beceri aktarımı, ebeveynlerin pratik çözümler bulmalarına yardımcı olur; güvenilirlik ve gizlilik ise ebeveynlerin danışmanlık sürecinde rahat hissetmelerini sağlar.

Neden Ebeveyn Danışmanlığına Başvurmalıyım?

Çocuk yetiştirirken tek bir doğru yoktur. Taviz verilmemesi gereken temel ilkeler dışında ebeveyn çocuk arasındaki esneklik alanı genişletilmelidir. Çocukları hatalı yetiştirmekten korkmak yerine çocuklarla yaşanan krizleri birer gelişim fırsatı olarak ele alıp sorunlara çözüm üretme noktasına gelmek amaçlanmalıdır. Sorunların tek bir çözümü yoktur, her aileye, her ailenin dinamiklerine ve yapısına göre çözümler farklılaşır. Önemli olan zihni sorun odaklı düşünmekten çözüm odaklı düşünme noktasına getirmektir. Ebeveyn danışmanlığında temel ilkelerden birisi de ebeveynlerin sorunlara yönelik çözüm üretme kapasitesini arttırmaktır.

Bebeklikte/çocuklukta/ergenlikte ihmal edilen, görmezden gelinen ya da fark edilemeyen ve çözülmeyen her sorun yaşamın herhangi bir yerinde tekrar kendini gösterir ve daha büyük ve içinden çıkılması zor sorunlara neden olabilir. Ebeveyn danışmanlığının ana amacı sorunlara ve krizlere erken müdahale edip önlemler almaktır.

Bir sorun uzun süre çözülemediğinde; çocuğun/ergenin tüm gelişim alanları bu sorundan olumsuz bir şekilde etkilenir ve diğer gelişim alanlarında da farklı sorunlar oluşur. Sorunlar büyümeden ya da oluşmadan yapılabilecek erken müdahale hem çözüm sürecinin kısalmasında hem de başka sorunların oluşumunun önlenmesinde belirleyici rol oynar. Bu sebeple Ebeveyn Danışmanlığı iki başlık altında özetlenebilir;

1-Sorunları Yönetme

Çeşitli gelişimsel dönemlerde ortaya çıkan krizleri yönetmek ve ebeveynlerin, çocuklarına daha sağlıklı yaklaşmalarını sağlamaya, bu sayede sorunları büyümeden çözmeye yönelik, iyileştirici bir danışmanlık hizmetidir.

Krizler, çocuğun içinden geçtiği gelişimsel dönemin bir yansıması olabileceği gibi, boşanma, ailede kayıp, taşınma gibi yaşam olayları kaynaklı da ortaya çıkabilir.

2-Sağlıklı Gelişim Takibi

Herhangi bir belirti söz konusu olmadan, ebeveynlerin, çocuklarının ruhsal açıdan sağlıklı, sosyal ve duygusal becerileri gelişmiş, kendine güvenli bireyler olarak yetiştirmelerine yardımcı olmak amacıyla geliştirilen, önleyici bir danışmanlık hizmetidir. Gelişim sürecinin özellikleri ve çocuğun zihinsel, duygusal, sosyal ve bedensel gelişiminin desteklenmesi konularında aileye danışmanlık verilir.

Ebeveyn danışmanlığı önleyici ve koruyucu olması nedeniyle çok önemli bir hizmet alanıdır. Önleyici danışmanlık hizmetleri çoğu zaman kısa sürelidir.

Hangi Durumlarda Ebeveyn Danışmanlığına Başvurulmalıdır?

1-Ebeveynlik Stresi ve Baskısı

Ebeveynlik, fiziksel ve duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Ebeveynler, çocuklarının ihtiyaçlarını karşılamak, onları yetiştirmek ve aynı zamanda kendi hayatlarını dengelemek arasında sıkışabilirler. Ebeveyn danışmanlığı, ebeveynlerin stresi ve baskısıyla başa çıkmalarına yardımcı olabilir.

2-Çocuklarla İletişimde Zorluklar

Ebeveynler, çocuklarıyla iletişim kurarken bazen zorluklar yaşayabilirler. Çocukların duygusal ihtiyaçlarını anlamak, onlarla etkili iletişim kurmak ve onların duygusal gelişimlerine destek olmak konusunda yardıma ihtiyaç duyabilirler.

3-Disiplin ve Sınırlar Konusunda Kararsızlık

Ebeveynler, çocuklarının disiplinini sağlamak ve sınırlarını belirlemek konusunda kararsızlık yaşayabilirler. Ebeveyn danışmanlığı, ebeveynlere çocuklarının davranışlarını nasıl yöneteceklerine dair stratejiler sunabilir.

4-Aile İçi Çatışmalar ve Uyumsuzluklar

Aile içinde yaşanan çatışmalar ve uyumsuzluklar, ebeveynlerin ve çocukların mutluluğunu olumsuz yönde etkileyebilir. Ebeveyn danışmanlığı, aile üyeleri arasında iletişimi güçlendirebilir ve uyumsuzlukları çözmeye yardımcı olabilir.

5-Boşanma veya Aile İçi Değişimler

Boşanma, aile içi taşınma veya diğer büyük değişiklikler, ebeveynler ve çocuklar arasında stres ve belirsizlik yaratabilir. Ebeveyn danışmanlığı, aile üyelerini bu değişikliklerle başa çıkmada destekleyebilir.

Bu durumlar, ebeveyn danışmanı başvurmanın yaygın nedenleridir. Ebeveynler, bu gibi durumlarla başa çıkmak ve çocuklarıyla daha sağlıklı ilişkiler kurmak için ebeveyn danışmanlığından faydalanabilirler. Bir sonraki bölümde, ebeveyn danışmanlığının faydalarını ele alacağız.

The post Ebeveyn Danışmanlığı: Nedir? Hangi Durumlarda İhtiyaç Duyulur? appeared first on Diana Güler.

Çocuk ve ergenlerde, öfke problemi, öfkenin ortaya çıkmasında engellenmişlik hissi, haksızlık karşısında tepki verme, kızgınlık, saldırganlık gibi durumlar yaşanır. Ergenlik dönemine giren çocuklar, etrafına ve ebeveynlerine karşı zaman içinde öfkelerini kontrol etmekte zorlanabilirler. Bu durumun getirdiği kontrolsüzlük, ani öfke patlamalarına neden olabilen ve çocuğun kendisine zarar verebilen davranışlar şeklinde de sonuçlanabilir. Özellikle bu dönemde ebeveynler çocuklarına karşı oldukça sabırlı ve anlayışlı olmalı, öfkeli davranışlar karşında durumu kontrol altında tutmalıdır.

Ergenlik Çağındaki Çocuklar Neden Sinirli Olur?

Ergenlik süreci hem psikolojik hem de fizyolojik değişimlerin çok hızlı şekilde yaşandığı dönemlerin başında gelir. Bu nedenle bazı çocuklarda mevcut değişimlerin yansıması olarak sinirlilik hali gözlenebilir. Bu durum bir yere kadar olağan karşılanabilirken sürekli ve aşırı bir hal aldığı durumlarda uzman desteği şarttır. Ergenlikte sinir nedenleri farklılık gösterse de tepkiyi dışa vurma yöntemi genellikle benzer seyreder.

Ergenlikte sinir hali farklı sebeplere bağlanmak ile birlikte çocukluktan gençliğe geçiş sayılan özel dönemde hayatı sorgulama tavrı başta olmak üzere pek çok düşünce farklılığı oluşur. Hem bireyselliği kanıtlama isteği hem de anlaşılmamak ve yalnız olmaktan yakınmak söz konusudur. Ayrıca okul başarısı ile ilgili kaygılar, akran iletişiminde kendini gösterme çabası, popülerlik amacı, gelecek kaygısı ve duygu geçişlerinin yoğunluğu bu süreci gençler için daha da zor hale getirebilir. Özellikle duygular arasında denge kurmakta zorlanmak, ergenlik sürecinde sıklıkla gözlenir ve ebeveynlerin bu süreçte uygun şekilde yol gösterici olması önemlidir.

Ergenlik Çağındaki Sinirin Nedenleri Nelerdir?

Ergenlikte sinir nedenleri kişiye özel bir durumdur ve özel olarak incelenmelidir. Bu sayede bu sinirliliğin altında yatan sebebin psikolojik, fizyolojik ya da hormonal kaynakları anlaşılabilir ve buna bağlı olarak bir tavır geliştirilebilir. Zaman zaman sinirlilik hali ani öfke patlaması ve kendine zarar verme noktasına gelebilir. Bu tarz durumlarda mümkün olduğunca soğukkanlılığı korumak ve uzman desteği alarak uygun davranışları göstermek gerekir.

Ergenlik çağındaki sinirin temel nedenleri şunlardır;

• Fiziksel ve hormonal değişimler
• Depresyon başta olmak üzere psikolojik sorunlar
• Gençliğe adım atan çocuğun kendini dünyaya kanıtlama ihtiyacı
• Kimse tarafından anlaşılmadığı ve yalnız olduğu duygusuna kapılma
• Çevresel etkenlerin ve ergenlik sürecinin getirdiği sorunlarla mücadele etme çabası
• Kendini ve dünyayı tanıma ihtiyacı

Her Çocuk Ergenlik Döneminde Sinirli Olur mu?

Sinirli ergenlik dönemi elbette her genç için geçerli bir durum değildir. Bu dönemdeki psikolojik ve fizyolojik değişimler düşünce ve davranış değişimlerine sebep olabilse de her çocuğun ergenlik dönemini öfkeli geçireceğine dair bir söylemde bulunmak yanlıştır. Yine de sanıldığından daha zor olabilen ergenlik süreci hakkında ebeveynlerin yeterince bilgi sahibi olması faydalı olacaktır.

Ergenlik sürecinde bazı tepkisel davranışlar doğal karşılanabilir ve bu dönemin tabiatı içinde değerlendirilebilir. Örnek olarak reddetme ya da eleştiriye karşı aşırı hassasiyet gösterme gözlenebilir. Ayrıca bu süreçte öfkeyi bir güç gösterme aracı olarak ifade etme davranışına da sıklıkla rastlanır. Bu davranış biçimlerine uygun şekilde karşılık vermek ve ergenliğin daha doğal seyrinde ilerlemesini sağlamak için psikolog desteğine başvurulabilir.

Ergenlikte sinir durumu her gün ve uzun süreli devam eden ayrıca yoğun şekilde gözlenen bir yapıya sahipse; bunu yalnızca ergenlik sürecine bağlamak doğru değildir. Her gencin ergenliği farklı yaşaması söz konusu olabileceği gibi bazen öfke problemlerinin ergenlikten bağımsız şekilde değerlendirilmesi gerekebilir.

Psikanalitik bakış açısı öfkeyi nasıl açıklar?

Psikanalitik bakış açısına göre öfke, içsel dürtülerimizin ve duygusal enerjinin dışarıya doğru bir patlama şeklidir. Sigmund Freud’a göre, iç dünyamızda bilinçdışı dürtüler ve arzular bulunur. Öfke, bu bilinçdışı dürtülerin bir ifadesi olabilir.Psikanalitik kurama göre, öfke aynı zamanda enerjiyi boşaltma ve rahatlama mekanizması olarak da işlev görebilir. İçeride biriken duygusal enerjiyi öfke aracılığıyla dışarıya çıkartarak kendimizi rahatlatmaya çalışırız. Freud’un öfke konusundaki diğer bir teorisi ise “mükemmeliyetçilik” kavramıyla ilişkilidir. Bireyler, içsel olarak mükemmel olmaları gerektiği inancını taşırlar. Ancak bu mükemmeliyetçilik beklentileri karşılanmadığında, öfke duygusu ortaya çıkabilir.

Çocuklar ve Ergenlerde Öfke Problemi Belirtileri Nelerdir?

• Öfke anında kırıcı, hakaret edici ya da aşağılayıcı kelimelerin kullanılması,    
• Öfke anında karşısındaki kişiye fiziksel şiddet uygulanması (itme,vurma vb.) ,    
• Öfke anında kişinin kendisine zarar vermesi ( kendini yere atma, saçlarını koparma vb.),    
• Öfke anında hissedilen duyguların paylaşılmaması,    
• Öfke ile yapılanlar sonrasında pişmanlık, üzüntü duyulması,
• Öfke ile yapılanlar sonrasında amaca ulaşılamaması

Öfkenin olumlu etkileri nelerdir?

• Öfke bize bir yerde sorun olduğunu gösterir. Bize hayır deme, kendimizi koruma, uzaklaşma gibi kendi sınırları yeniden düşünmemizde olumlu etkilere sahiptir.
• Buzdağının görünen kısmı çoğunlukla öfkedir, daha doğrusu öfkeli davranıştır. Duygular dünyasının kapısını aralamaya, hayal kırıklıklarını fark etmemize yardımcı olur.
• Öfke içeriden mi gelir dışarıdan mı? Bu soru çocukların kafasını sıklıkla karıştırır. Duruma mı öfkeleniriz, kendimize mi öfkeleniriz? Öfke mi duyarız, öfkelendirilmiş miyizdir? Bu sorular seanslar boyunca çalışılır, ruhsallığı anlamamıza yardımcı olur. En temelde öfkenin kimseyi canavarlaştırmadığını, tamamen kötü birine dönüştürmediğini ve öfkeye karşılık misillemenin gelmediğini görmek bir iç rahatlığı sağlar.

Öfkeyi Gösterme Biçimleri

1. Açık ifade biçimleri

• Sözel İfade: Sözlü ifade öfkenin en olgun ifade edilişi tarzıdır. İçerik kadar ses tonu da önem kazanır. Bağırma, küfretme, tehdit etme veya eleştiri gibi sözlü saldırganlık şekilleri de vardır. Niyeti saldırmak olmayan birkaç öfke ifadesi:

 “Sen çok kötü bir annesin/babasın, seni istemiyorum.”

       “Çok kakasın”

       “Her oyunda senin dediğin olsun istiyorsun, seni sevmiyorum”

       “Bu konuda ne kadar hassas olduğumu biliyorsun, yine aynı şeyi yaptın, aramadım

             açmadın. Hem kırıldım hem de kızdım”

• Fiziksel Tepkiler: Ağlama, tepinme, yumruk sallama, eşyalara vurma, duvarlara tekme atma gibi davranışlar öfkenin fiziksel ifade ediliş şekillerine örnek olarak gösterilebilir.

2. Örtük ifade biçimleri

• İçe Kapanma: Bazı insanlar, öfkelendiklerinde kendilerini içe kapatır ve duygularını içlerinde yaşarlar. Bu durumda, öfke daha pasif bir şekilde ifade edilir ve dışarıya pek yansımaz.

• İçe Atma ve Öfkeyi Kendine Döndürme: Bazı kişiler, öfkeyi içlerinde biriktirirler ve bunu patlama noktasına kadar taşırlar. Bu kişiler genellikle öfke biriktirdikleri anlarda aşırı tepkiler verirler ve kontrol kaybı yaşayabilirler. İçe atmanın bir ileri aşaması öfkeyi kendine döndürmektir. Tırnak, et yeme, saç koparma, vücudu kesme/yakma, riskli davranışlarda bulunma (yüksek merdivenlerden atlamaktan kendini aç bırakmaya kadar giden genil bir yelpaze) bunun örnekleridir.

• Pasif-agresif Davranışlar: Bazı insanlar öfkeyi dolaylı yollarla ifade ederler. Sinsi bir şekilde başkalarını eleştirme, alay etme, dedikodu yapma gibi davranışlar pasif-agresif ifade şekillerine örnek olarak verilebilir.

• Kaçınma veya Geri Çekilme: Bazı kişiler, öfkenin olumsuz sonuçlarını önlemek için tartışmalardan, çatışmalardan veya stresli durumlardan kaçınmayı tercih ederler. Çocuklarda ve gençlerde erteleme davranışı, aşırı uyumlanma buna örnek olarak gösterilebilir.

Eleştiri ve Reddedilmeye Karşı Aşırı Tepkiler Gözlemlenebilir…

Öfke patlaması bir durum karşısında aşırı tepki gösterme davranışıdır ve ergenlik döneminin normal sayılabilecek davranışları arasında söylenebilir. Bu dönemde, öfkeyi güç gösterme, var olduğunu ispatlama çabası olarak düşünülebilir. Eleştiri ve reddedilmeye karşı aşırı tepki, kendi sorumluluğunu kabul etmeyerek başkalarını suçlama davranışları sıklıkla gözlemlenir.

İlk Olarak Öfkenin Nasıl Bir Duygu Olduğunu Anlamalıyız…

Evet, öfke de bir duygudur ama ikincil bir duygudur. Kıskançlık, değersiz hissetme, reddedilme, onaylanmama, haksızlığa uğrama gibi durumlarda bu duyguları ifade edebilmek daha zordur. Bu duygular öfkenin tetikleyicisi olduğu bilinmelidir. Amaç, öfkenin altında  yatan  bu nedenleri  bulmaktır.

Ergenlik Çağındaki Çocukların Sinirleri ile Nasıl Başa Çıkılır?

Şüphesiz ergenlik çağındaki çocukların siniri ile başa çıkma çok kolay bir durum değildir. Ancak ebeveynler yeterli ve doğru bilgi sahibi olduğu takdirde ergen çocuğun davranışlarını anlamlandırmaya daha yatkın olur ve bu sayede hem çocuk için hem ebeveynler için yaşam kolaylaşır.

Ergenlik çağının getirdiği psikolojik değişim ve zorluklara bağlı olarak sinirlilik hali sıklıkla gözlemlenmekle birlikte bununla başa çıkmanın bazı yöntemlerini saymak mümkündür. Bu yöntemler temel olarak aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

1-Sağlıklı Beslenme Düzeni

Sağlıklı beslenme düzenini ergenlik öfkesiyle başa çıkmak için konuya dahil etmek çok önemlidir. Çünkü beslenmemiz sağlığımıza, sağlığımız da davranışlarımıza doğrudan yansır. Özellikle güne başlangıçta kahvaltıyı ihmal etmemek ve vücut için gerekli vitamin, mineralleri doğru şekilde takviye etmek çocuğun daha iyi bir ergenlik süreci geçirmesi açısından elzemdir.

2- Sorunu Anlama ve Çözme Becerisi

Mevcut bir sorunu çözümleme becerisi elde etmek ergenlik döneminde kazanılmış olması ya da kazanılması gereken önemli vasıflardan birisidir. Bir sorunu çözmek için öncelikle durumu saptamak ve sorunu tanımlamak gerekir. Çocuğun sorununu anlamasının ardından yardım alabileceği kişiler olduğunu bilmesi ve çözüm yolu için güvenle başvurabileceğini hissetmesi çok önemlidir.

Gerektiği noktalarda sorun hakkında birlikte münazara ettikten sonra çocuğun kendi çözüm yollarını üretmesi için uygun koşullar altında serbest davranmak faydalı olacaktır. Yani yalnızca nasihat vermek ve doğruyu göstermek değil, bu yöntemleri çocuğunuzun öğrenmesine yardımcı olmak da oldukça değerlidir.

3- Kaliteli ve Düzenli Uyku

Ergenlikte sinir etkinliğini artıran ve öfke nöbetlerine olumsuz şekilde etki eden durumların başında verimsiz uyku düzeni gelir. Uyku kalitesi her yaşta önemli olmakla birlikte ergenlik döneminde de zihinsel ve fiziksel açıdan sağlığa olumlu etkileri olduğu bilinen önemli bir faktördür.

4- Sporla İlgilenmek

Spor ve hareketli yaşam tarzı depresyon ve anksiyete gibi rahatsızlıkların önüne geçmekle birlikte gençlerin motivasyonlarını olumluya çeviren önemli etkenler arasında yer alır. Sporla ilgilenen gençlerde hedef belirleme ve buna yönelik çalışma davranışları netlik kazanarak çocuğun kendi bakış açısını elde etmesine yardımcı olur. İster hobi olarak ister profesyonel olarak sporla ilgilenen çocuklar öfke konusunda daha sağduyulu olabilir.

5- Mevcut Hobiler

Tamamen çocuğa ait özel ilgi alanı ve hobilerin olması hem toplumsal ortamlarda kendini ifade etme ihtiyacını olumlu şekilde yansıtmasına yardımcı olur hem de kendini gerçekleştirme yolunda daha anlamlı şekilde ilerlemesini sağlar.

6- Çocuğu Dinlemek

Çocuğunuzu dinlemek ve olumsuz değerlendirme yapmadan onu anladığınızı belli etmek; bu süreçte çocuğunuz için düşündüğünüzden çok daha faydalı olacaktır. Karşılıklı sohbet edebiliyor olmak ergenlikte oldukça önemlidir.

Öfke Kontrolünü Sağlamak İçin Başka Öneriler…

• Öfke günlüğü ve öfke barometresi tutmasını isteyin. Burada gün içinde sinirlendiği durumlar ile ilgili düşüncelerini ve davranışlarını yazması ve onu en çok kızdıran durumlar için bir değer vermesini isteyin. Durumlar için 1-10 arası bir değer vermesini isteyin.
• Ergeni en az öfkelendiren ve en çok öfkelendiren durumları neler olduğunu tespit edin. Öfkesini tetikleyen işlevsiz düşünceleri fark etmesine yardımcı olun. Varsayım ve niyet okumaların her zaman gerçekle örtüşmeyeceğini bunun yerine karşısındaki kişilere sorular sorarak net bir bilgiye ulaşabileceğine söyleyin.
• Zarar verici olumsuz düşüncelerinin yerine kendisine güç veren olumlu düşüncelerini sıklığını çoğaltmasını vurgulayın. Hatta kendisini güçlü hissettirecek olumlu özelliklerini listelemesini isteyin.
• Öfkelendiğinde yapabileceği alternatif davranışlar konuşulmalıdır. Kızgınlık ve öfkesini başkasına yansıtmak ve kendine zarar vermek yerine neler yapılabilir sorulmalıdır. Ortamdan ve kişiden uzaklaşma, içinden sayma, tepkilerini geciktirme, nefes egzersizleri, başka konudan konuşma, yürüyüş yapma, müzik dinleme, başka şey ile meşgul olma gibi.
• Kendini kontrol etme becerisini geliştirmek için dur, düşün, sonra harekete geç adımlarını anlatılmalıdır.
• Canlandırmalar yapılarak öfke anının nasıl yönetileceğine, öfkenin kontrol edilemediğinde nasıl sonuçlar doğuracağına dair oyunlar kurgulanmalıdır.
• Öfke ile güçlü olmak arasında ki farkı anlamasını sağlayın .”Kontrolsüz güç, güç değildir. ”Öfkenin kişiyi güçlü kılmayacağını, kontrolsüz güç gösterileri haksızlık yaratacağını vurgulayın.
• Büyük öfke anında sakinleşmesi için kendisine okulda ve evde güvenli bir alan seçmesini ve öfke anında bu alanda sakinleşene kadar beklemesini söyleyin.

Ergenlik Döneminde Sürekli Sinirli Olmak Depresyon Belirtisi Mi?

Ergenlikte sinir hali her zaman depresyon işareti sayılmasa da süreklilik arz etmesi bir belirti olarak olasılıklar dahilindedir. Özellikle ergenlik sürecinin getirdiği zihinsel ve psikolojik zorluklara bağlı olarak depresyon gelişme ihtimali de göz önünde bulundurulmalıdır.

Bu doğrultuda sinirlilik durumu ile ilgili doğru tanımı yapabilmek için mutlaka uzman desteğine ihtiyaç vardır. Ek olarak çocukta sosyallikten kaçınma, intihar ya da ölümle ilgili şaka ya da ciddi konuşmalar ve dengesiz seyreden davranışlar gözlemleniyorsa vakit kaybetmeden psikolog desteğine başvurmak önemlidir.

Ergenlik Çağındaki Çocukların Sinir Krizlerini Tedavi Etmek Mümkün mü?

Hayatın farklı dönemlerinde ortaya çıkabilen sinir ve öfke nöbetleri gibi sorunların ergenlikte de görülmesi olasıdır ve uygun şekilde yaklaşıldığında tedavisi mümkündür. Ancak hem çok hassas bir süreç olması hem de doğru yaklaşımın kritik öneminden ötürü psikolog desteği ile ilerlemekte fayda vardır. Bununla birlikte ebeveynler ergenlik sürecindeki çocuğun duygudurum ve davranışlarını anlamlandırma konusunda geliştikçe, karşılıklı iletişim de kuvvetlenecektir.

Çocuk ve Ergenlerde Öfke Problemi Nasıl Tedavi Edilmelidir?

Çocuk ve ergenlerde öfke problemi konusu hakkında çalışmalar yaparken oyun terapisi, bilişsel davranışçı terapi aile terapisi ve eklektik terapi teknikleri ile çalışılabilir.

Seanslar sırasında genelde;    

• Öfkenin altında yatan duygu ve düşüncelerle,    
• Öfkenin çocuk ya da ergeni nasıl etkilediği,  
• Öfke noktasına nelerin getirdiği,    
• Bedeninin öfke karşısında nasıl tepki verdiği,    
• Nasıl sakinleşeceği ve öfkeyi nasıl etkisiz duruma getireceği,    
• Öfke anında aile ya da okuldaki kişilerin neler yapması gerektiği,    
• Durumlara yönelik düşünme becerisini değiştirmesini ve    
•  Sağlıklı iletişim becerilerinin kazandırılması hakkında çalışmalar yapılmaktadır.

Aileler Çocuklarına Nasıl Davranmalıdır?

Çocuk ve ergenlerde öfke problemi sorunuyla karşılaşan aileler bu noktada davranışlarını iyi analiz etmelilerdir. Çocuk ve ergenlerde öfke problemi tedavi edilmezse ileride çözülmesi daha zor hale gelebilir.

• Hangi durumda, nerede, ne sıklıkla öfkenin ortaya çıktığı aileler tarafından özellikle takip edilmelidir.  
• Eğer mümkünse krizin yaşandığı ortamı değiştirmek iyi gelebilir.  
• Çocuklar ve ergenler çoğunlukla ailelerinden öğrendiklerini kendi hayatlarında uyguladıkları için doğru ve örnek ebeveyn olunması gerekir.    
• Öfke krizi yaşayan çocuk ya da ergene şiddet uygulanmamalıdır.    
• Öfke krizi anında anne ya da babanın sakin kalması oldukça önemlidir.    
• Kriz anında istenenin yapılmaması gerekir. Yapıldığı zaman bu şekilde sorun çözme öğrenildiğinden daha sonrasında da bu şekilde istenenin yapılması tekrar edecektir. Bu yüzden küçük yaşlardan itibaren her istediğinin yapılmaması oldukça önemlidir.    
• İstediğinin kriz anında yapılmayacağı uygun bir şekilde çocuğa anlatılmalıdır. Küçük yaş grubundaki çocuklarla iletişim kurulurken özellikle göz hizasına gelerek açıklama yapılması dikkat edilmesi gereken bir noktadır.    
• Öncelikli olarak konu hakkındaki çözüm çocuk ya da ergene bırakabilir. İdeal çözüm bulunamadığında ortak bir çözüm aranabilir.    
• Çeşitli yöntemler denenmesine rağmen uzun zamandır devam eden öfke nöbetlerinde, kendine ya da çevresine karşı zarar veren çocuk ve ergenler bir uzman tarafından desteklenmelidir.

The post Ergenlikte Agresyon ve Öfke appeared first on Diana Güler.