Güler Psikoloji - Blog

FOMO Sendromu: Nedir? Kimlerde Görülür? Nasıl Başa Çıkılmalı?

Son yıllarda sosyal ağlar insan hayatının çok önemli bir parçası haline gelmiştir. Bu durum Gelişmeleri Kaçırma Korkusu (FOMO – Fear Of Missing Out) gibi yeni tanımlamalara neden olmuştur. FOMO, başkalarının kendisi yokken güzel bir deneyim yaşayabileceği endişesi ve bu sebeple kişinin bir şey kaçırmamak için sürekli sosyal ağlarda kalmak istemesi olarak tanımlanabilir. Özellikle gençlerde sıkça görülmektedir. Özünde problemli internet kullanımı, psikososyal faktörler, sosyal ağ kullanımı ve anksiyete olduğu gözlemlenmektedir.

Aile içi çatışmalar, yalnızlık, depresyon, düşük öz-yeterlilik risk faktörleri olarak söylenebilir. Kişiler sürekli sosyal ağlarda vakit geçirmek ister, günlük yaşam aktiviteleri engellenir ve kişinin verimliliği düşer. Tanı sınıflandırmalarında yeri yoktur. Bir kişinin FOMO ile yaşayıp yaşamadığını anlamak için Przybylski tarafından geliştirilen Gelişmeleri Kaçırma Korkusu Ölçeği (GKKÖ) kullanılabilir. FOMO’nun nomofobi (“No Mobile Phobia” kelimelerinin birleşiminden türetilen nomofobi, cep telefonu olmadan kalamama korkusu olarak tanımlanır) ile pozitif yönde anlamlı ilişkisi olduğu bildirilmektedir. FOMO’ya özel bir tedavi yöntemi yoktur. FOMO konusunda geniş çaplı araştırmalara hala ihtiyaç vardır.

FOMO Sendromu Nedir?

FOMO sendromu, sosyal medyadaki gelişmeleri takip edememe endişesi ve gelişmeleri kaçırma korkusu olarak tanımlanır. İnternet ve tüm dijital medya araçlarının gerek eğitim ve iş hayatında gerekse eğlence amaçlı olarak günlük aktiviteler arasında. Sosyal medyanın yeterli kullanımı fayda sağlasa da bazı kişilerde bu durum olumsuz sonuçlar doğurabilir. İngilizce bir terim olan FOMO (Fear of missing out) fırsatı kaçırma korkusu anlamına gelir.

FOMO sendromunda bireyler, güncel bilgilerden haberdar olamama veya konunun dışında kalma gibi yoğun kaygılar yaşarlar. Bu kaygılar ile sürekli telefonlarını ya da teknolojik cihazlarını kontrol ederler. Bazı durumlarda sosyal medyaya erişim sağlanamayabilir. Erişim sağlanamadığında birçok gelişmeyi kaçırdığı ve eksik kaldığını düşünen kişiler huzursuzluk yaşar. Bu yaşanan huzursuzluk genellikle kaygı, depresyon ve diğer psikolojik rahatsızlıklar ile ilişkilendirilir. FOMO sendromu yaşayan kişiler kendisini iyi hissetmek için sürekli sosyal medyayı kontrol ederek aynı döngü içerisinde devam eder.

FOMO Sendromu Nedenleri Nelerdir?

Fear of missing out sendromu yalnızca sosyal medya ile ilişkili olmayabilir. Bireylerin ait olma ihtiyacı ile ortaya çıkar. Bu aidiyet duygusunu sosyal medya üzerinden gidererek dijital medya FOMO sendromunun gelişmesinde büyük bir rol oynar. FOMO Sendromunun nedenlerinin altında merek ve iletişim ihtiyacı yatar. Sosyal medyadaki gelişmeleri kaçırmamak ve sürekli aktif olmak kişiyi dışlanmadan bir alana ait hissetmesi ile duygusal olarak tatmin sağlanabilir. Bu sayede beyindeki ödül mekanizması harekete geçerek mutluluk hormonu salgılanabilir.

Özellikle günlük fiziksel yaşantısında arkadaşlık kuramayan kişiler için sosyal medya araçlarının kullanımı yalnızlık duygusunun kaybolduğu ve kendini iyi hissederek rahatladığı bir aktivite olabilir. Bu rahatlamaya yaşayan kişiler sosyal medya araçlarına ve insanlarla ordan iletişim kurmaya alıştıkça FOMO sendromu ihtimali daha da artar. Tüm bunlar dışında yapılan bazı araştırmalar travmatik olaylar sonucu sosyal medyaya sığınılması veya karmaşık psikopatolojilerin sosyal medyaya bağlılığı artırdığı ve FOMO sendromunu etkilediğini gösterir.

FOMO Sendromu Genellikle Kimlerde Görülür?

FOMO sendromu özellikle Z kuşağında görülmektedir. Ayrıca stresle başa çıkma becerileri sınırlı olan, hiperaktif ve dürtü kontrolü zayıf bireylerde daha sık gözlemlenmektedir. Aynı zamanda FOMO sendromu, telefonsuz kalma korkusu olarak tanımlanan nomofobi ile birlikte de ortaya çıkabilir.

FOMO sendromu yaşayan bireyler genellikle yalnızlık duygusunu yoğun yaşayan bireylerdir. Sosyal desteği ve ihtiyacı olan duyguların eksikliğini yaşayan bireylerde gelişme olasılığı daha yüksektir. Özellikle kendisi için gerekli olan sevgi, ilgi ve aidiyet ihtiyacını tam olarak yaşayamayan bireylerde ortaya çıkar.

FOMO sendromu günümüzde yaygınlaşması ile özellikle Z kuşağını etkisi altına almaya başladı. Sanal dünya ile iç içe büyüyen Z kuşağının en hâkim olduğu alan dijital platformlardır. Bu ortamda sosyalleşip tüm bilgi edinimlerinin internet üzerinden sağlayan kişilerde FOMO sendromu daha sık görülür.

FOMO Sendromu Belirtileri Nelerdir?

FOMO sendromuna sahip bireyler, gün içinde sosyal medyada 1 saatten fazla aktif olurlar ve internet olmadığında hayatın durduğunu düşünürler. Kısa süreliğine de olsa internetten ayrı kalamayan bu kişiler, sosyal medya bildirimlerinden haz alırlar. Sosyal medyada sürekli paylaşım yapar ve paylaşımlarının beğenilmediği durumlarda kendilerini yetersiz ve onaylanmamış hissederler. Ayrıca telefonlarını sıklıkla kontrol edip uyurken bile yanlarından ayırmazlar. Telefonlarına erişemedikleri durumlarda ise sinirlenirler. Bu nedenle yanlarında sürekli şarj cihazı taşırlar.

• Sürekli olarak sosyal medya hesaplarını kontrol etme ihtiyacı: FOMO Sendromu olan kişiler herhangi bir etkinlik veya bilgiyi kaçırmamak için sürekli olarak sosyal medya hesaplarını kontrol eder.
• Sosyal etkinliklere katılma baskısı: Bu sendromu yaşayan kişiler kendilerini sosyal etkinliklere katılmaya zorlar. Çünkü başkalarının eğlenmesini ve deneyimlemesini izlemek onlarda rahatsızlık yaratır.
• Mevcut anın keyfini çıkaramama: FOMO Sendromu olan kişiler genellikle mevcut andan zevk almakta zorlanır çünkü aklıları sürekli diğer insanların neler yaptığı üzerindedir.
• Kararsızlık: Bu sendrom kişinin karar verme yeteneğini olumsuz yönde etkileyebilir. Bir etkinliğe gitmeme ya da katılmama kararı almakta zorlandıkları görülür.
• Uykusuzluk: FOMO Sendromu olan kişiler genellikle uykusuz kalabilirler çünkü sosyal medyayı kontrol etmek için uyanık kalmak isteyebilir.
• Endişe ve stres: Kişi, sürekli olarak başkalarının yaşamlarında neler olup bittiğini düşündüğü için endişe ve stres seviyeleri artabilir.

FOMO Sendromu Başka Hangi Psikolojik Sorunların Ortaya Çıkmasına Neden Olur?

FOMO Sendromu zaman içinde gelişerek ilerleyen bir problemdir. Kişinin sosyal medyaya olan bağlılığı arttıkça FOMO Sendromu görülme ihtimali de artar. FOMO Sendromu yaşayan kişiler aslında bir süre sonra durumun farkına varır. Ancak bu durum onları her zaman rahatsız etmez. Kişiler artık sosyal medyadan ayrı kalamaz ve akıllı telefonlara ve dijital medyaya bağımlı hale gelebilir.

FOMO sendromunun depresyon, kaygı bozukluğu gibi psikolojik rahatsızlıklara zemin hazırladığı gözlemlenmektedir. Araştırmalara göre FOMO ile bağımlılık kriterleri uyuşmaktadır. Tolerans geliştirme (doz artırma), yoksunluk gösterme, sosyal, kültürel ve kişisel etkinliklerde azalma, fiziksel, psikolojik ve sosyal sorunlarla karşılaşma gibi göstergeler FOMO’ya bağlı davranış biçimlerinde de görülmektedir.

Ayrıca, psikososyal ihtiyaçların karşılanmasında azalma, yalnızlık duygusu, yorgunluk, stres, yeme problemleri, uyku problemleri, dikkat eksikliği, davranışsal problemler, iş veriminin düşmesi, trafikte dikkat dağınıklığı, sosyal iletişimsizlik, sosyal izolasyonun tetiklediği çeşitli psikolojik rahatsızlıkların varlığı da gözlemlenmektedir.

FOMO Sendromuyla Baş Etmek İçin Neler Yapılmalı?

İnternet ve sosyal medya bir amaç olarak değil, bir araç olarak görülmelidir. Teknolojinin hayatın merkezinden uzaklaştırılması, internet ve cep telefonu ile geçirilen vaktin kademeli olarak azaltılması FOMO sendromuyla baş etmek için oldukça önemlidir. Rutin olarak spor yapmak, hobi edinmek, yüz yüze iletim becerilerini geliştirmek, aile ve arkadaş ziyaretlerini artırmak, kitap okumak, öz farkındalığı artırmak ve sosyal hayattan kopmamak FOMO sendromunun önlenmesinde çok mühimdir. Tüm bunların yetersiz kaldığı durumlarda ise uzmandan yardım alınmalıdır.

FOMO Sendromuyla baş edilebilmesi için ilk olarak kişinin bu durumu fark etmesi ve rahatsız olması gerekir. Alınabilecek bazı kişisel önlemlerle FOMO sendromunun önüne geçilebilir. Bunlar için ilk adım sosyal medyadan uzak durulmasını sağlamak için bildirimleri ve ara ara interneti kapatmak olabilir. Bunlar dışında eğlenceli vakit geçirebileceği aktiviteler bulunması da sosyal medyadan uzak durulması için faydalı olabilir. Kişiler keyif aldığı hobileri ve fiziksel aktiviteleri bulduktan sonra beyindeki ödül mekanizması devre girerek tüm dijital medyaya duyulan ihtiyaç ve istekte azalmaya başlar. 

Ne Zaman Yardım Alınmalı?

FOMO Sendromunun kişiyi olumsuz etkilediğinin fark edilebilmesi oldukça önemlidir. Sosyal medyadan uzak durulduğunda bir şeyleri kaçırdığını, eksik kaldığını düşünen kişiler FOMO sendromundan şüphelenebilir. Telefondan uzak kalındığında rahatsız hissedilmesi fiziksel değil de çevrenin sosyal medya üzerinde kurulduğunu fark edildiğinde FOMO hastalığı tedavisi için uzmana başvurulmalıdır.

FOMO Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

“Fear of missing out sendromu nedir? Tedavi yöntemleri nelerdir?” sorusu da sıklıkla merak edilir. FOMO sendromunda alınan tüm önlemlere rağmen azalmıyor ve stres seviyesi gittikçe artıyorsa bu durumun altında yatan tüm nedenler araştırılmalıdır. Kişiler psikoterapiste başvurduktan sonra çocukluk çağı travmaları gibi daha FOMO sendromunun altında yatan daha büyük durumlar tespit edilmelidir. FOMO Sendromunun ortadan kaldırılabilmesi için alanında uzman psikoterapistlerden destek alınması sorunun daha ilerlememesi için oldukça önemlidir.

Tedavi sürecine düzgün şekilde devam edildiği takdirde FOMO sendromu kontrol altına alınabilir. Bu sendromun tedavisi için bir dizi strateji ve yöntem bulunur:

• Dijital Detoks: Cep telefonları, bilgisayarlar ve diğer teknolojik cihazlara belirli sürelerle ara vermek FOMO Sendromu’nun üstesinden gelmede etkili olabilir.
• Mindfulness Uygulamaları: Bilinçli farkındalık egzersizleri kişinin anlık duygu ve düşüncelerine odaklanmasını sağlar. Mindfulness ile kişi sosyal medya kullanımının yol açtığı endişe ve stresi azaltabilir.
• Sosyal Etkinliklere Katılım: Gerçek hayatta sosyal etkinliklere katılmak sanal dünyadan uzaklaşmayı kolaylaştırır ve kaçırma korkusunu hafifletir.
• Profesyonel Yardım: Psikolog ya da psikiyatrist desteği almak FOMO Sendromu ile başa çıkmada yardımcı olabilir. Terapi seansları bu sorunun kökenini anlamaya ve çözümler üretmeye yardımcı olur.
• Kendiyle Barışık Olmak: Kimse her şeyi yapamaz veya her yerde olamaz. Bunu kabullenmek ve kendiyle barışık olmak FOMO Sendromu’nun üstesinden gelmenin en önemli adımlarından biridir.