İnsanların Bir Ayrılıktan Sonra İyileşmelerine ve Hayata Dönmelerine Ne Yardımcı Olur?
Yeni araştırmalar, bir ilişki bittikten sonra kimin normale döndüğünü tahmin ediyor.
Bir Ayrılığın Sonucunu Tahmin Etmek
Alman Entegrasyon ve Göç Araştırmaları Merkezi’nden Kien Tran ve meslektaşlarının (2024) yeni bir makalesine göre, bir ilişkinin sonu hakkında düşünmenin iki yolu var; aşama modelleri ve süreç modelleri.
Aşama modellerine göre ayrılığa uyum, öfke, kendine acıma, üzüntü, umutsuzluk ve teslimiyete karşı kabullenme ile birlikte, protestonun evrensel ama değişken ilerlemesi ile gerçekleşir. Bunun yerine süreç modelleri, bu yaşam olayı boyunca gelişimi sürekli olarak görür, çiftler ve bahsedilen ayrılıktan etkilenen herkes (örneğin, çocuklar) yeni gerçekliklerine uyum sağladıkça, zamanla ayrılığa uyum sağlarlar.
Tüm bunların içindeki anahtar soru, ister bir aşama ister süreç modeline dayalı olsun, bu önemli yaşam olayının diğer tarafına kimin geçeceğini ve sakinlik ve stabilite duygusunu yeniden bulacağını tahmin etmenin mümkün olup olmadığıdır. Alman araştırmacılar, önceki araştırmaların çoğunun, uzun vadeli sonuçların belirleyicisi olarak, çiftlerin ve ailelerin ayrılık sırasında yaşadıkları duygusal sıkıntı düzeylerini kullandığını belirtiyor. Bu açıdan bakıldığında sonuçları en kötü olan kişiler, gelirlerini kaybedenler, taşınmak zorunda kalanlar, tek ebeveyn olanlar ve velayet çatışması yaşayanlardır. Ayrılık anında ne olduğunu anlamak, bu talihsiz durumlarla kimin karşılaşacağını tahmin etmeye yardımcı olabilir.
Ayrılık Nedenlerini Test Etmek
Yıllık değerlendirmelerin yer aldığı uzun vadeli bir çalışma olan Alman Aile Panel Araştırması’ndan yararlanan Tran ve araştırma ekibi, büyük bir ilişkinin sona ermesinin ilk yılı boyunca 3.734 ayrılığı (2.709 kişiden) takip edebildi.
İlk olarak çalışmanın ölçümlerinin genel düzeylerine bakıldığında, ortalama olarak deneyimlenen en güçlü duygunun rahatlama olduğu, ardından üzüntü, suçluluk ve öfkenin geldiği görülüyor. Araştırmaya katılanların yaş ortalaması 27 idi (yaşları 18 ile 48 arasında değişiyordu) ve çiftler ortalama üç yıldır (bir aydan 12+ yıla kadar değişiyordu) birlikteydi. İlişki sona ermeden önce katılımcılar ilişki deneyimlerini olumsuzdan çok olumluya kadar giden bir skalada değerlendirdiler. Ayrılığın nedenleri arasında en sık dile getirilenler partnerden kaynaklanan ciddi çatışmalar (yüzde 44), katılımcıdan kaynaklanan ciddi çatışmalar (yüzde 36), partnerden (yüzde 15) ve katılımcılardan (yüzde 14) kaynaklanan sadakatsizlik oldu. Küçük bir azınlık (yüzde 9 partner ve yüzde 3 katılımcı olmak üzere) şiddet içeren tartışmaları gerekçe olarak gösterdi. Ayrılığa kimin sebep olduğuna ilişkin derecelendirmeler ise 3,59/5 katılımcının kendisinin sebep olduğuna yönelik, 2,91/5 katılımcının ise partnerlerinin sebep olduğuna yönelik değerlendirmede bulunması ile sonuçlandı. Mevcut ilişki durumu (yani yeni bir partnerle birlikte olmak) gibi, ayrılıktan bu yana geçen süre de sonuçların tahmin denkleminde bir faktör haline geldi.
Ayrılmayı takip eden yılda bir dizi faktörün duygusal uyum üzerinde olumlu etkileri olduğu kanıtlandı;
- İlişkide daha az zaman geçirmek, ayrılık sürecini başlatan kişi olma statüsü (başlatıcı olmak), ayrılıktan bu yana geçen süre, yeni bir ilişkide olmak ve güçlü bir sosyal destek ağına sahip olmak izliyor.
Ayrılığın getirdiği rahatlamayı öngören tahminler, partnerle ciddi sorunlar, partnerin sadakatsizliği ve fiziksel şiddet dahil olmak üzere araştırmanın başında beklenilenler ile tutarlıydı. Ancak bir yıllık takipler sırasında partnerin sadakatsizliğinin etkisi hala devam ediyordu.
Yeni bir partnere sahip olmak, tıpkı arkadaşlara ve güvenli sosyal bağlara sahip olmak gibi, ilişkinin sona ermesinin olumlu sonuçlarını da öngörüyordu. Rahatlama ve memnuniyetin olumlu sonuçlarının, tahmin edebileceğiniz gibi kişinin mali durumundan duyduğu memnuniyeti de yansıttığı ortaya çıktı.
Belki de şaşırtıcı bir şekilde, araştırmacılar, olumlu deneyimlerin yanı sıra, olumsuz ilişki deneyimlerine sahip olan katılımcıların da ayrılığa kısa vadeli uyum ihtimalinin daha zayıf olduğunu öngördü. Araştırmacıların da belirttiği gibi, olumsuz deneyimler açısından bakıldığında, her ne kadar insanların kötü bir ilişkiden mutlu çıkmaları mümkün gibi görünse de, bunun tam tersi olan “ayrılık stresi” durumu, başa çıkma becerilerini baltalayan bir rol oynuyor.
Bulguların Gerçek Hayatta Kullanılması
Bir ilişkiden çıkma durumu, yani ayrılık süreci için, Almanya’daki araştırmanın sonuçları üç çıkarımda bulunuyor:
- Olumsuz duyguların çoğunun göreceli olarak düşük seviyeleri göz önüne alındığında, insanlar bunu atlatır ve duygusal dengelerini yeniden kurarlar.
- Bulgular arasında arkadaşlar ve sosyal destek ağının da önemli olduğu ortaya çıktı; bu da başkalarına yönelmenin önemli bir kaynak olabileceğini öne sürüyor. İlişkiyi yürütemediğiniz için kendinizden utanmak yerine, sürecin bu ilk aşamalarında size yardımcı olacak insanlardan yardım alabilirsiniz.
- Kişinin ilişkinin sona ermesindeki kendi rolü de dahil olmak üzere, ilişkinin hem olumlu hem de olumsuz yönlerini işlemesi, başa çıkmayı ve sürece uyumu teşvik edebilir.
Şu anda oldukça mutlu görünen uzun vadeli bir ilişki içindeyseniz, ilişkinin devam etme olasılığı yüksektir, ancak dikkat edilmesi gereken tehlike işaretleri de olabilir. İşlerin iyi gittiğini hissetmek ilişkinin sonsuza kadar süreceğinin garantisi değildir. Ek olarak, arkadaşların ve sosyal ağın önemi göz önüne alındığında, önceki araştırmacıların “ikili geri çekilme” olarak adlandırdığı, insanların partnerlerine giderek daha fazla odaklanırken arkadaşlarının uzaklaşmasına izin verdiği durumdan kaçınmaya çalışın.
Özetlemek gerekirse, bu çalışmadan çıkan, hayatın en zorlu durumlarından birinin bile insanlarda ortaya çıkarabileceği dayanıklılığı kanıtlayan iyi haberler var. Çoğu kişi bu deneyimi atlatır ve yeterli sosyal ve duygusal destekle gelecekteki ilişkilerinde doyuma ulaşabilir.
Referans
Tran, K., Castiglioni, L., Walper, S., & Lux, U. (2023). Resolving relationship dissolution—what predicts emotional adjustment after breakup? Family Process. https://doi.org/10.1111/famp.12914
