Güler Psikoloji - Blog

Travma Sonrası Stres Bozukluğu ve Akut Stres Bozukluğu

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir?

“PTSD” olarak da bilinen travma sonrası stres bozukluğu, kişinin ağır bir travma yaşadıktan sonra bu travma ve o süreçte yaşadıkları ile ilgili yüksek dozda stresle yaşamasından dolayı ortaya çıkan bir sendromdur. Kişi bu yaşantı karşısında korku ve çaresizlikle tepki verir, ve istemsiz olarak (özellikle de ani bir ses ya da görüntü ile tetiklendikten sonra) istemsiz ve bilinç dışı bir şekilde, aslında travmayı tekrar yaşamaktan ve hatırlamaktan kaçınmak için elinden geleni yapıyor olmasına rağmen, aynı olayı sürekli olarak yeniden yaşar. Bunlara PTSD / TSSB episodları denir. Bu episodlar sanki fiziksel olarak o travmanın yaşandığı ana ve alana geri dönmüş gibi hissetme, tamamen paralize olma, ağlama krizleri ve kontrol edilemeyen, ayrıca kendilerine ya da etrafındakilere zarar vermeye kadar gidebilecek, sinir krizleri ile betimlenebilir. Örneğin çok ağır bir trafik kazası geçirdikten sonra kişi olayı sanki o an yaşıyormuşcasına hisseder ancak hatırlamaktan kaçınır. Bu belirtiler en az bir ay devam ederse ve kişinin günlük yaşantısını olumsuz yönde etkileyen bir kaçınma hali almaya başlarsa, kişinin travma sonrası stres bozukluğuna sahip olması ve kişiye bu teşhisin konulması mümkündür.

Travma sonrası stres bozukluğu genç erişkinlerde, özellikle kadınlarda, diğer gruplara göre daha sık görülmektedir. Genç kadınlar, erkeklere kıyasla daha sık bu tehşisi alıyor olsa bile, bunun sosyo kültürel sebepleri olabilir; toplumda erkeklerin, özellikle de psikolojik, yardım almasının bir ‘zayıflık’ olarak görülmesi, erkeklerin yine toplum tarafından onlara verilen roller nedeniyle etrafındakilerle problemleri hakkında daha az konuşmayı tercih etmesi ve bunlar gibi bir çok neden.

Akut stres tepkisi olarak da bilinen akut stres bozukluğu, bir kişinin yaşadığı veya tanık olduğu travmatik bir olayın sonucudur. Bu travmatik olaya tanık olmuş ya da bu olaydan direk olarak etkilenmiş kisi, rahatsız edici ve beklenmedik bir korku yaşar. Bu kişiler, kendisinin ya da başka birinin ciddi bir şekilde yaralanacağı veya öleceği hissine kapılır.

Travma sonrası stres bozukluğundan en büyük farkı, belirtilerin travmatik olaydan sonraki 4 hafta içinde ortaya çıkması ve bozukluğun en az 2 gün, en fazla 4 hafta sürmesidir. Kisaca iki bozukluk arasındaki en önemli fark zamanlamadır.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu ve Akut Stres Bozuluğunun Nedenleri Nelerdir?

• Stres Yaratan Durum

Stres yaratan durum hem akut stres bozukluğunun hem de travma sonrası stres bozukluğunun nedenlerinden biridir. Ancak her stres yaratan durumu yaşayan kişi bu bozukluklara sahip olmaz. Kişide önceden var olan biyolojik ve psikososyal etkenler ile travmadan önce ve sonra gelen olaylar da bu iki bozukluğun ortaya çıkmasında etkendir.

• Biyolojik Etkenler

Yapılan çalışmalar travma sonrası stres bozukluğu teşhisi almış kişilerde beyindeki bazı nörotransmiterlerın ve salgıların farklı çalıştığını göstermektedir. Bunların başında hipotalamus-hipofiz-adrenalin arasındaki aktivite ve noradrenalin salgısındaki değişiklikler gelmektedir.

• Psikodinamik Etkenler

Psikoanalitik modele göre önceden, çocuklukta yaşanmış ve çözülmemiş bir olay, daha ileri yaşlarda yaşanan travmatik bir olaya tepkiyi tetikleyebilmektedir. Çocukluk çağındaki travmanın yeniden canlanması ve tetiklenmesi, baskılama, inkar ve reaksiyon geliştirme gibi savunma mekanızmalarının oluşmasına ve kullanılmasına sebep olabilir.

• Bilişsel-davranışsal Etkenler

Bilişsel model, bu bozukluktan etkilenen insanların, bozukluğu ortaya çıkaran travmayı işleyelemediklerini ve rasyonalize edemediklerini ileri sürmektedir. Bu kişiler stresi yaşamaya devam ederler ve kaçınma tekniklerine başvurarak olayı tekrar yaşamaktan kaçınmaya çalışırlar.

Davranışsal modele göre travma, klasik koşullanma vasıtasıyla, koşullu bir uyaranla (örneğin olay anında ortamdaki koku, ses, renkler, vs.) eşleşmiştir.

Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Tanısı Nasıl Konulur ve Belirtiler Nelerdir?

Kişi;

• Ağır bir travma yaşamış veya travmatik bir olaya tanık olduysa,
• Korku, çaresizlik ya da dehşet gibi hisleri aşırı bir derecede ve çoğu zaman hissediyorsa,
• Travmaya eşlik etmiş olan uyaranlardan sürekli kaçınma ve genel tepki gösterme düzeyinde azalma varsa,
• Artmış uyarılmışlık belirtilerinin sürekliliği arttıysa,
• Travmatik olay, kişinin kafasında (sanki fiziksel olarak oraya dönmüşcesine) sürekli yaşanıyorsa,
• Olayı sık sık rüyada görüyorsa,
• Olayı çağrıştıran uyaranlarla karşılaşınca sıkıntı duyuyorsa,
• Yaşanılan travmayla ilgili konuşmaktan kaçınıyor ve konuştuğu zaman mental ve fiziksel olarak aşırı zorlanıyorsa,
• Travmayla ilgili yerlerden ve kişilerden sürekli olarak kaçıyorsa,
• Travmanın önemli bir yönünü ve/veya detayını hatırlamakta büyük güçlük çekiyor, ya da hatırlayamıyorsa,
• İnsanlardan genel olarak uzaklaştıysa,
• Bir geleceği kalmadığı gibi, çaresizce duygulara kapılıyorsa,
• Uykuya dalmakta zorlanıyor, dalsa bile sık sık uyanıyor ya da ne kadar uyursa uyusun yorgun kalkıyorsa,
• Öfke patlamaları yaşıyorsa,
• Konsantrasyon eksikliği yaşıyorsa,
• Aşırı irkilme tepkisi varsa,
• Bu belirtiler 1 aydan fazla bir süredir devam ediyorsa, ve
• Bu belirtiler kişinin sosyal (örneğin, iş ve ev) hayatını etkiliyorsa,

Bu kişiye travma sonrası stres bozukluğu tanısı konulabilir.

Akut Stres Bozukluğunun Tanısı Nasıl Konulur ve Belirtileri Nelerdir?

Kişi;

• Ağır bir travma yaşamış veya tanık olmuşsa,
• Aşırı korku, çaresizlik ya da dehşet içerisindeyse,
• Hissizlik, dalgınlık, duygusuzluk gibi belirtliler gösteriyorsa,
• Çevreyle ilgili farkındalıkta azalma yaşıyorsa,
• Gerçeklikten uzaklaşmaya başladıysa ya da uzaklaştıysa,
• Travmayla ilgili önemli anları hatırlamakta güçlük çekiyor ya da hatırlayamıyorsa,
• Travmatik olayı rüyalar, düşünceler ve/veya illüzyonlar üzerinden yeniden yaşıyorsa,
• Travmaları hatırlatan uyaranlardan kaçma gibi bir refleks geliştirdiyse,
• Belirgin bir seviyede anksiyetesi varsa, veya anksiyete seviyesinde belirgin bir seviyede artış olduysa,
• Bu belirtiler sosyal hayatını (örneğin, ev ve iş hayatı) etkililiyorsa, ve
• Bu belirtiler, en az 2 gün, en fazla 4 hafta sürüyor, ve olaydan sonraki 4 hafta içinde ortaya çıkmışsa,

Bu kişiye akut sres bozukluğu tanısı konulabilir.

Travma sonrası stres bozukluğu ile ilgili desteğe ihtiyacınız olduğunu hissediyorsanız Güler Psikoloji’nin uzman ekibi size destek olmaya hazır! 0533 086 3022 numaralı telefondan bize ulaşabilir, Suadiye’deki ofisimizde bizi ziyaret edebilirsiniz. İletişim bilgileri için tıklayın.