Güler Psikoloji - Blog

Pasif Agresif Kişilik Bozukluğu: ‘Pasif Agresif’ Ne Demek?

Bazen yaptıkların ve söylediklerin örtüşmeyebilir. Yüzleşmekten, o an içinden geçenleri söylemekten kaçınabilirsin. Duygu ve düşüncelerinin dışa vurumu etkisiz ve olumsuz şekilde gerçekleşebilir.

Bunların tümü pasif agresif davranışlar olarak adlandırılır. Tanımlaması zor olabilir, iyileştirmesi zaman alabilir ama çözümsüz değildir.

Pasif agresif ne demek? Pasif agresif kişilik bozukluğu nedir?

Pasif Agresif Ne Demek?

Amerikan Psikoloji Derneği’ne (APA) göre, pasif agresif davranış bozukluğu, kendine ve başkalarına karşı kararsızlığın, altta yatan olumsuzluğun, etkisiz bir şekilde ifade edildiği ve bu durumun uzun süre devam ettiği bir kişilik bozukluğudur. Yani, kronik ve genellikle esnek olmayan bir davranış biçimidir.

Yine APA’in tanımına göre, “kararsızlık”, bir kişinin kendisine veya bir duruma, olaya veya kişiye karşı çelişkili duygu veya tutumlara sahip olması anlamına gelir. Başka bir deyişle, pasif agresif bir kişi, bir teklifini, davetini olumlu hatta coşkulu bir şekilde karşılamasına rağmen buna uyma konusunda oldukça isteksiz davranıp erteleyebilir ya da iptal edebilir.

Bu kişiler, olumsuz düşüncelerini ve duygularını doğrudan söylemek yerine pasif veya dolaylı olarak anlatmayı tercih ederler. Tüm hüsranlarına ve üzüntülerine rağmen çok neşeli ve tarafsız davranabilirler.

Birinin Size Karşı Pasif-Agresif Şekilde Davrandığını Nasıl Anlarsınız?

Aslında pasif agresif davranışlar belli bir dereceye kadar hayatın bir parçasıdır. Örneğin, iş yerinde yaşadığınız bir problemi müdürünüzle ya da iş arkadaşlarlarınızla paylaşmaktan çekinebilirsiniz. İşini zikaybetme korkusu ya da arkadaşlıklarınızın bozulma ihtimali, sizi yüzleşmekten alıkoyabilir.

Bu yüzden, dolaylı davranışlarla anlatmaya çalışabilirsiniz. Görevleri erteleyebilirsiniz ya da verimsiz çalışabilirsiniz. Fakat bu tutumunuz, uzun süreli çözümsüzlüğü ve pasif agresif bir tavır içinde olmanıza neden olabilir.

Bahsettiğimiz gibi, pasif agresif davranış kendini çok farklı şekillerde gösterebilir. Birinin isteksizliği ya da mutsuzluğu onu pasif agresif kişilik olarak tanımlamamız için yetersiz kalabilir.

Pasif agresif kişilik bozukluğunun ne olduğunu daha iyi kavrayabilmek için, aşağıdaki davranışlardan kaçını pasif agresif davrandığını düşündüğün birinde gözlemlediğinizi düşünün;

• Kendilerinden daha yüksek mevkide olan herkese karşı son derece saygılı davranırlar ancak verilen görevlere karşı oldukça öfkelidirler.
• Verilen görevleri zamanında bitirmezler.
• Sürekli teşekkür ederler ve minnet duygularını dile getirirler.
• Olumsuz bir bakış açıları vardır.
• Dış desteğe çok ihtiyaç duyarlar.
• Hem çok yakın davranırlar hem de isteksizlerdir.
• Genelde seslerini yükseltmezler.
• Çok kırılıp alınsalar bile bunu karşı tarafa göstermemeye çalışırlar.
• Önce diretirler, sonra kabul ederler ama bulundukları hiçbir ortamdan keyif almayabilirler.

Son derece değişken olan ve taban tabana zıt şekilde sergilenen bu davranışların tümü ilişkilerin ve iletişimin temelini derinden sarsabilir.Eğer bahsedilen pasif agresif davranışlardan  birini ya da birkaçını başkasında ya da kendinizde uzun süredir gözlemliyorsanız, profesyonel yardım almak için zaman kaybetmemek oldukça önemli.

Pasif Agresif Davranış Örnekleri

Pasif agresif ne demek adım adım daha iyi kavrıyoruz. Daha önce de dediğimiz gibi, pasif agresif kişilik özelliğine sahip kimselerin davranışları çok yönlü ve değişkendir.

Pasif agresif davranış şekillerinin neler olduğunu örneklendirelim.

1. İltifatlar

Pasif agresif kişilik davranışları örtüktür. Duygu ve düşüncelerini doğrudan ifade etmezler. Bunun yerine karşıdaki insanı kırabilecek ya da kafa karıştırabilecek şekilde anlatırlar. Üslupları her ne kadar ılımlı görünse de sözlerinde her zaman bir iğneleme vardır.

Örneğin, “nihayet kendine uygun birini bulmuşsun.” Bu cümle olumlu gibi görünse de bir önceki birlikteliğin onaylanmadığını, sürekli yanlış insanlarla birlikte olunduğunu ifade eder.

Bu iltifatlar öyle örtülü ve olumlu bir şekilde edilebilir ki sen karşındakinin niyetini çok sonra anlayabilirsin.

2. İğneleyici Sözler ve Şakalar

Genelde olumsuz duygularını şaka ve iğneleyici sözlerle maskelemeyi tercih ederler. Mesela o gün coşkuyla yaptığın bir aktivite için “ay ne kadar da seviyormuşsun, harika birisin hep böyle tutkulu olduğun şeyleri yap” gibi bir yaklaşımla gelebilirler.

Bu bütünüyle kafa karıştırıcı bir tutumdur.

3. Dolaylı Yoldan Reddetme

Çoğu zaman“hayır” diyemezler. Bunun yerine istek ve talepleri karşılamaz ya da ertelerler. Örneğin, eşinize “yarın kargoları alır mısın” ya da “bu kıyafetleri kuru temizlemeye verir misin” dediniz, günler geçti, ama hala yapmadı.

Eğer bunun gerçekten tembellik ya da unutkanlık gibi sebepten kaynaklandığını düşünüyorsanız sorun yok, ancak uzun süreli ve reddedici bir tutum halinde ilerliyorsa pasif agresif davranış örneğidir.

4. Sessiz Kalma: “Stonewalling” ve “Ghosting”

Karşı tarafın kesin olarak cevap beklediği durumlarda sessiz kalmak pasif agresif davranış göstergesidir. Bu iki amaçla yapılır: Anlaşmaya varılamayacak bir tartışma ise kaçmak ya da sessiz bir direnç ve reddediş göstermek.

5. Bahaneler

Hiç çevrenizdeki birinin sürekli olarak hasta olduğunu ya da bir işi çıktığını gözlemlediniz mi? Hele ki sorumluluk alması gereken zamanlarda bu durumlar tekrar ediyorsa kesinlikle bahanelere dayalı bir direnç mekanizmasıdır. Bahanelere dayalı direnç mekanizması pasif agresif kişilik bozukluğu göstergesidir.

6. İstenmeyen Yorumlar ve Tavsiyeler

Bu kişiler genellikle yaş, fiziksel görünüm ve ilişkiler hakkında yorum yaparlar. Bu yorumlar karşıdaki insanın benlik saygısını zedelemek ve manipüle etmek için yapılır. Örneğin, pasif agresif kişi “ben olsam bunları giymezdim.” “Sen bugün az mı uyudun, ne kadar yorgun görünüyorsun.” gibi iğneleyici ama yumuşak cümleler kullanırlar.

İş Hayatında

Pasif agresif ne demek, en iyi gözlemleyebileceğimiz yerler çalışma alanındır. Öfke ve kızgınlıklarını doğrudan dile getirmeyen kimseler, işi sabote etmek, geciktirmek ya da yokuşa sürmek gibi eylemlerle bu duygu ve düşüncelerini dışa vurmaya çalışırlar.

Pasif agresif kişi ile başa çıkabilmek için öncelikle sabırlı olmak gerekiyor.

Pasif agresif bir bireyin kendi için geliştirdiği savunma mekanizması içinde sessizlik, çelişki, öfke ve saldırganlık vardır. Bu nedenle kimi zaman hareketlerini anlamak zaman alabilir. Sezinlediğiniz olumsuzlukların geçici olduğunu düşünmek, karşınızdaki kişiyle içinde bulunduğunuz durumu yönetmenize yardımcı olabilir. Bu yüzden, pasif agresif kişilik bozukluğu olduğunu düşündüğünüz birine sabırla ve yüksek bir dikkatle yaklaşmanız gerekir.

İkili İlişkilerde

İkili ilişkilerimiz, ister romantik olsun ister aile, bambaşka dinamiklere sahiptir. Bu yüzden ikili ilişkilerdeki pasif agresif davranış örneği çok çeşitli olabilir.

Birkaç adımda göstergelerin neler olduğuna göz atalım. Pasif agresif kişilik, ikili ilişkilerde, aşağıda belirtilen adımları ve davranışları içerebilir ama bunlarla sınırlı değildir;

• Dolaylı düşmanlık belirtileri göstermek (iğneleyici iltifat etmek gibi).
• Arkadaşlardan ve sevgiliden göz temasından kasıtlı olarak kaçınmak.
• Asık suratlı davranışlar sergilemek (örneğin somurtmak veya karamsar görünmek).
• Sessiz muameleyi başkalarını rahatsız etmenin bir yolu olarak kullanmak.
• Zayıf iletişim veya hiç iletişim kuramama.
• Gerekli görevleri tamamlayamama.
• Toplantılara veya aile etkinliklerine kasıtlı olarak geç kalma.
• Kişinin kendi duyguları veya eylemleri için başkalarını suçlaması.
• Yetersizlik hissi veya düşük benlik saygısı duyguları yaşamak.
• Nedenini açıklamadan başkalarına karşı soğuk veya kinci davranmak.
• Kişisel bir talihsizlik hakkında aşırı derecede şikâyet etmek veya yeterince değerlendirilmemek.
• Otoriteyi küçümseme veya eleştirme.

Eğer eşinizde, yakın bir arkadaşınızda ya da aile bireylerinizle kurduğunuz herhangi bir ikili diyalogda belirtilen göstergelerden birkaçını kronik ve keskin bir şekilde gözlemliyorsanız, hemen pasif agresif kişilik özelliklerine sahip bu yakınınız için bir uzman desteğine başvurmalısınız.

Pasif Agresif Davranışın Nedenleri

Çocukluk ve ergenlik döneminde, başkalarına, özellikle de otoritelere karşı orta düzeyde bir direnç gösterilir, doğal olarak bu direnç zaman içinde ilerler ve gelişir ve zamanla azalma eğilimindedir.

Yukarda belirttiğimiz tüm göstergelere rağmen pasif agresif kişilik bozukluğu tek ve kesin bir nedene bağlanamaz.

Aşağıda belirtilen durumlar pasif agresif kişilik gelişimine neden olmaktadır;

• Genetik.
• Agresyonun (sözel ya da fiziksel) fazla bir ortamda veya madde bağımlılığının olduğu yerde büyümek.
• Öfke gibi olumsuz duyguları hissedildiği zaman, karşıt düşünce veya duygular ifade edildiği zaman çocukken cezalandırılmak.
• Çocukluk döneminde kendini nasıl savunacağını öğrenememiş olmak.
• Çocuğun ebeveynleri, bakıcıları veya öğretmenleri gibi otorite figürleriyle olan ilişkisinde aksamalar.

Bazı insanlar, aşağıdakiler gibi başka bir akıl/ruh sağlığı durumuna ek olarak pasif agresif kişilik bozukluğu yaşayabilirler:

• Anksiyete bozuklukları.
• İntihar düşünceleri veya davranışı.
• Madde bağımlılığı.
• Şizofreni.
• Bipolar bozukluk.
• Öğrenme veya dikkat bozuklukları.
• Narsistik kişilik bozukluğu.

Erken Çocukluk Deneyimleri

Çocukluk döneminin hepimiz için ne kadar önemli olduğu biliriz. Bizi şekillendiren bu dönemde maruz kaldığımız olumsuzluklar ilerleyen yaşlarımızda ön göremediğimiz problemlere neden olabilir. Örneğin, bu dönemde duyguların doğrudan ifade edilememesi ya da cesaretin kırılması, ergenlik ve yetişkinlik döneminde davranış bozuklukları yaşamamıza neden olabilir.

Böyle bir ortamda yetişen çocuk için istek ve ihtiyaçlar önemini kaybedebilir. Dahası kurallara itaatsizlik, sert ve adaletsiz bir tavır sergilemelerine neden olabilir. Özellikle otoriter ve bağımlılıkları olan ebeveynlerle büyüyen çocuklar, pasif agresif kişilik bozukluğu geliştirmeye oldukça meyillidirler.

Reddedilme Korkusu

Pasif agresif ne demek, en iyi şekilde anlamak için çocukluk döneminde anne baba ile olan ilişki ve yetişkinlik döneminde romantik partnerle kurulan ilişkinin incelenmesi gerekir. Eğer bu dönemlerde ihtiyaçlara karşılık bulunmazsa ya da yanlış şekilde karşılanırsa ilerleyen yaşlarda zorlayıcı tutumlara neden olabilir.

En kötüsü ise reddedilme kaygısı ile diğerlerinin mutluluğunu kendi mutluluklarının üstünde tutabilirler.

Yüzleşmekten Kaçınma

Bazı insanlar için duygularımızı açıkça ifade etmek kolay değildir. Kendimizi savunamadığımız, sınırlarımızı çizemediğimiz zamanlar yaşayabiliriz.

Gerçek duygularımızı yansıttığımızda, ya da tartışmaya başladığımızda karşımızdakini kaybetme endişesi yaşayabiliriz. Elbette ki hepimizin deneyimlediği bu duygu herkes için pasif agresif davranış örneği değildir. Ne zaman ne kadar süre ile ve ne şekillerde meydana geldiği çok önemlidir.

Ruh Sağlığı

Depresyon, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, anksiyete gibi durumlar bu pasif agresif kişilik bozukluğu yaşanmasına neden olabilirler. Bunun yanı sıra, ruh halimizi etkileyen sarsıcı travmalar, olumsuz ilişkiler de oldukça etkilidir.

Durumsal Faktörler

Aslında pasif agresif bir meyil olmasa bile, bazı durumlarda böyle davranmaya itebilir. Örneğin, saldırganlığın normal algılandığı bir toplulukta gizli öfke yaşanabilir.

Ya da düşüncelerin dile getirilemediği bir toplantıda, iş aksatma ya da isteksizlik gibi dönütler olabilir.

Pasif Agresif Kişilere Karşı Nasıl Davranmalısın?

Birçok insan pasif agresif ne demek, acaba davranışları buna örnek olabilir mi, farkında bile değildir. Tavırları onlara “normal” gelebilir. Birinin duygularını incitmekten kaçınmanın veya işini kaybetmek gibi kötü bir şeyin olmasını önlemenin en iyi yolunun bu olduğunu düşünebilirler. Belli bir noktaya kadar böyle düşünmekte haklı da olabilirler ancak eğer bu bir davranış kalıbı ise, o zaman bir problemdir.

Bir arkadaşınızın, aile üyesinizin veya meslektaşınızın bazı davranışları sizi rahatsız ediyorsa, bu davranışları “pasif-agresif” olarak etiketlemeden önce, karşınızdakinin ne istediğini veya neye ihtiyacı olduğunu anlamaya çalışmalı ve siz de ona kendi ihtiyaçlarınızı doğrudan söylemelisiniz.

“Ben” ifadelerini kullanmak yardımcı olabilir. Örneğin, “Toplantılara düzenli olarak geç gelmemeye özen gösterir misin? Geç kaldığında bunun senin için önemli olmadığını düşünüyorum. Lütfen bundan sonra dakik olmaya çalışır mısın?” gibi net cümleler kurmak, karşınızdaki kişiye de nasıl davranacağı konusunda bir yol çizebilir.

Davranışlarında bir gelişme görmeden önce bu kişiye ihtiyaçlarınızı söylemeye devam etmeniz gerekebilir. Davranış değişmezse, bir terapistin tavsiyesini almayı denemelisiniz.

Bir terapist, duruma nasıl katkıda bulunabileceğinizi anlamanızda yardımcı olabilir ve aynı zamanda gelecekteki etkileşimleri geliştirmek, iletişim becerilerinizi iyileştirmek için de destek olabilir. Ayrıca ilişkiden uzaklaşma zamanının gelip gelmediğine karar vermenize yardımcı da olabilirler.

Nasıl Teşhis Edilir?

Aslında pasif agresif kişilik bozukluğu, gerçek bir tıbbi durum olmadığı için onu teşhis etmenin belirli bir yolu yoktur.

Ancak, ruh sağlığı koşullarına aşina olan bir psikiyatrist, psikolog veya doktor, insanların yıkıcı davranışlarını ve çarpık düşünce kalıplarını belirlemelerine ve bunları düzeltmelerine yardımcı olabilir.

Sağlık uzmanları, bu davranış bozukluğu ile birlikte mevcut olabilecek diğer ruh sağlığı durumlarını belirlemek veya teşhis etmek için değerlendirme araçlarını da kullanabilir.

Bunu yaparken, bir bireyi daha iyi anlamak için sorular sorabilir veya anketler kullanabilirler. İşte ölçütlerden bazıları:

• Algılanan genel kişilik özellikleri ve davranışları.
• Günlük yaşam etkileşimlerinin ve ilişkilerinin veya rollerinin karakterizasyonu.
• Duygusal farkındalık düzeyi.
• Geçmiş veya şimdiki kişilerarası çatışmalar.
• Umutsuzluk duyguları.
• İntihar düşünceleri.
• Ruh sağlığı koşullarının kişisel veya aile öyküsü.
• Madde kullanımı veya kötüye kullanımı.
• İş yeri veya okul gibi günlük yaşamda işlev görme yeteneği.
• Sağlıklı ilişkiler kurma ve sürdürme becerisi.
• Kişilerarası davranışlara duyarlılık.
• Kişilerarası değerler.
• Sosyal biliş veya farkındalık.

Tedavi Yöntemleri

Pasif agresif davranış ile teşhis edilebilir bir akıl sağlığı durumu arasında bir ilişki varsa, sağlık uzmanları genellikle bunu bir terapi ve ilaç kombinasyonu kullanarak etkili bir şekilde tedavi edebilir.

Sağlık uzmanlarının pasif agresif kişilik bozukluğu ile ilişkili yaygın durumları tedavi etmek için tipik olarak kullandıkları tedaviler ve ilaçlar şunları içerir:

• Anksiyete ilaçları.
• Dikkat eksikliği ilaçları.
• Ruh hali düzenleyicileri.
• Antipsikotikler.
• Bilişsel davranışçı terapi.
• Zarar azaltma tedavisi.
• Yatan hasta veya toplum temelli madde kötüye kullanımı programları.
• Akran desteği veya grup terapisi.

Diğer kişilik bozuklukları dahil olmak üzere diğer ruh sağlığı durumlarını tedavi etmek için kullanılan terapiler de, bu davranışsal bozukluğun tedavisinde faydalı olabilir. Tedavi sırasında psikiyatristler, psikologlar veya danışmanlar, insanların, olumsuz duygusal ve davranışsal kalıplarını nasıl tanımlayacaklarını ve ele alacaklarını öğrenmelerine ve böylece etkisini azaltmalarına yardımcı olabilirler.

Tedavinin temel hedefleri şunlardır:

• Öz-şefkat, yeterlilik ve benlik saygısını artırmak.
• Bir kişinin öfke gibi olumsuz duyguları ifade etme yeteneğini geliştirmek.
• Doğrudan çatışmaya etkili bir şekilde dahil olma becerisini geliştirmek.
• Başkalarına, özellikle iktidarda olanlara veya daha şanslı sayılanlara karşı tarafsız duygular geliştirmek.
• Kendisi, başkaları ve kişilerarası ilişkiler hakkında daha gerçekçi beklentiler oluşturmak.
• Olumsuz duyguları veya algıları ele alma ve onlar hakkında daha nesnel veya tarafsız düşünmenin yollarını öğrenme.
• Buna bağlı gelişmiş olan potansiyel nedenlerin belirlenmesi ve bunların nasıl ele alınacağını veya bunlardan nasıl ilerleneceğini belirlemeye çalışmak.
• Geçmiş kişilerarası çatışmaları etkili bir şekilde ele alma ve çözme.
• Kendini kontrol duygusunu geliştirmek ve umutsuzluk duygularını azaltmak.
• İntihar düşüncelerini ortadan kaldırmak veya azaltmak.

Neler Öğrendik?

Pasif agresif davranışlar, insanların olumsuz düşünce ve duygularını, söyledikleri veya yaptıklarıyla çelişiyor gibi görünen şekillerde, ustaca ifade etmelerine neden olur.

Bunun için özel bir tedavi yoktur. Bununla birlikte, bir psikolog veya danışman, çoğu zaman insanların bu çelişkili davranış ve eylemleri belirleme, ele alma ve bu davranış kalıplarını bırakma yollarını öğrenmelerine yardımcı olabilir.

Belirtilen durumda olabileceğini düşünen kişiler en kısa zamanda bir sağlık uzmanına başvurmalıdır. Bir psikolog veya psikiyatrla çalışmak, daha tatmin edici bir hayat yaşamalarını sağlayacak, güvenli ve etkili başa çıkma stratejileri geliştirmelerine yardımcı olacaktır.

Önemle belirtiyoruz ki pasif saldırganlık bir akıl hastalığı değildir. Ancak akıl sağlığı sorunları olan kişiler bu şekilde davranabilir. Kişisel ve profesyonel ilişkilerine zarar verebilir. Bu nedenle, davranışlara, duygulara ve düşüncelere olumlu katkı sağlayacak bir destek almak oldukça kritik olabilir.