Toksik pozitivite kavramı, adının da çağrıştıracağı üzere, yıkıcı bir durum yaşandığında, bu durumun getirdiği yıkıntıları görmezden gelip zoraki bir şekilde pozitif kalabilme çabası olarak adlandırılabilir. Daha doğrusu yaşanan kaygıyı, endişeyi, acıyı görmezden gelip, “Hayat güzel”, “Pozitif ol” şeklinde mottolarla duyguları saklama, yok etme şekli de denilebilir. Bir olaya karşı yaşanılan ve yaşanılması çok doğal olan, üzüntü, kaygı, endişe gibi duyguları bastırmak doğru ve sağlıklı değildir.

Yaşamın bütün alanlarında olumlu duyguların aşırı genelleştirilmesi ve benimsenmesi ‘toksik psikoloji’ olarak adlandırılıyor. Hayatta her alanda olduğu gibi her şeyin fazlası ve aşırısı zarar; pozitifliğin de azı karar, çoğu zarar demek yanlış olmaz. Peki toksik pozitiflik nedir ve bununla nasıl başa çıkabiliriz?

Toksik Pozitivite Nedir?

Toksik pozitiflik en basit haliyle, kişinin pozitif bir zihniyete, yani pozitif bir bakiş açısına sahip olması ve söz konusu durum ne olursa olsun negatif duygular için asla alan açmayip, o an deneyimlenmesi gereken duygular yerine olumlu duyguları ön plana koymaya çalışma çabası olarak tanimlanabilir.

Özellikle zorlayıcı yaşam olayları sırasında ve zorlayıcı duygular yavaş yavaş tetiklenmeye başladığında kendini gösteren bu aşırıya kaçan neşe ve mutluluk halinin yanı sıra, kişi olumlu olmayan tüm duygularını da itibarsızlaştırmaya, küçümsemeye ve görmezden gelmeye çalışır. Bu tip bir pozitif bakış açısının zararı pozitif duyguların daha fazla deneyimlenmesinden degil; dogru yerde ve zamanda, dogru duygunun deneyimlenememesinden ve işlenememesinden kaynaklanır.

Toksik pozitiflik, hayat boyu karşımıza çıkabilecek herhangi bir durum ne kadar korkutucu veya zorlayıcı olursa olsun, bardağın dolu tarafını görme ve olumlu bir zihniyete sahip olma eğiliminin sürdürülmesi gerektiği inancına dayalı bir yaklaşımdır. Hayatta karşımıza çıkan ve çıkabilecek bütün durumlara pozitif bir bakış açısıyla yaklaşmanın faydaları olsa da, toksik pozitiflik zorlayıcı duygularla kalmayı, bazen hatalı ya da eksik de olunabilecegini ve olumsuzluklarin gerçekliğin bir parçası olduğunu reddederek, kontrolümüz dışında kalan olaylarda gerçekçi tepkiler vermemizi engelleyebilir.

Bazı Toksik Pozitiflik Örnekleri…

• Neden üzgün olduğunuzu dinlemek yerine hayal kırıklığınızı ifade ettiğiniz için sizi azarlayan bir aile üyesi,
• Size “sadece mutlu olmak için bakış açınızı değiştirmenizi” söyleyen o ‘kişisel gelişim’ kitapları,
• Sosyal medyada veya yakınlarınızdan sık sık duyduğunuz şu sözler: “Sadece mutlu düşünceler düşün!”, “Her şeyin bir nedeni vardır.”, “İyi tarafından bak!”,”Daha kötü olabilirdi!”, “Good vibes only”,

Toksik pozitivitenin başlı ve en sık rastlanan örneklerinin arasında yer alır.

Toksik Pozitivite Nasıl Ortaya Çıkar ve Belirtileri Nelerdir?

Toksik pozitivitenin tanımı, “Tüm durumlar üzerindeki aşırı iyimserlik ve mutluluk genellemesi, yaklaşan sorunları inkar etme ve hoş olmayan duyguları engelleme” olarak yapılmıştır. Bu tanımdan yola çıkarak toksik pozitivite negatif duyguları aktif olarak bastırmaya, minimize etmeye veya geçersiz kılmaya başladığınızda ortaya çıkabileceğini söylemek yanlış olmayacaktır.

Toksik Pozitiflik genellikle belirsiz olabilir, ancak işaretleri tanımayı öğrenmek, bu tür davranışları daha iyi tanımlamanıza yardımcı olabilir. Bazı işaretler şunları içerir:

• Gerçekten nasıl hissettiğinizi gizlemek.
• Olumlu düşünmediklerinde diğer insanları suçlamak veya utandırmak.
• Hissedilen olumsuz duygulardan dolayı suçlu hissetmek.
• Size olumsuz bir düşünce veya duyguyla geldiklerinde destek yerine “işler daha kötü olabilir!” gibi toksik pozitifliği teşvik eden tavsiyelerde bulunmak.
• Gerçek duygularınızı genellikle “Aslında iyiyim” veya “o kadar da kötü değildi” gibi olumlu sözlerin arkasına saklamak.
• Birinin bir kaybının pozitif yönlerine odaklanmasını söylemek.
• Birinin pozitif düşünmesinin tüm sorunlarını çözeceğini söylemek.
• Destek, onay veya şefkat arayan kişilerle yapılan konuşmaların sığ ve basmakalıp bir söylemle karşılık bulması.
• İnsanları yeterince çalışmadıkları, zor duygularının geçersiz olduğu veya yeterince olumlu olmadıkları hissiyle suçlamak.
• Kendimizi yeterince mutlu veya olumlu olmadığımız için suçlamak.
• Gerçekliğimizi inkar etmek.
• Haklı endişeleri veya soruları olan birini gaslight ettiğimiz veya susturmak.
• İnsanlara hayatlarındaki her olumsuzluğun kendi suçları olduğunu söylemek.

Hayal kırıklığını veya üzüntüyü ifade ettiğinizde, biri size “mutluluk bir seçimdir” de diyebilir. Bu, olumsuz duygular hissediyorsanız, mutlu olmayı “seçmemenizin” kendi hatanız olduğunu göstereceğinden kendinize karşı bir utanç ve suçluluk doğurur. Bu tür ifadeler genellikle iyi niyetlidir, bu ifadeleri kullanan kişiler yaratacakları zararın farkında değillerdir.

Toksik pozitiflik, insanları, karşılaştıkları şeyle başa çıkmak için ihtiyaç duydukları gerçek desteği reddeder. Gerçek insani duyguları paylaşabilmek ve koşulsuz destek alabilmek yerine, insanların hissettiği gerçek duyguları reddeder, görmezden gelir veya tamamen geçersiz kılar.

Toksik Pozitiflik ve Mental Sağlık: Toksik Pozitivite Neden Bu Kadar Yaygın?

Toksik Pozitifliğin günümüzde çok daha yaygın olması mental sağlığa zararını daha da arttırıyor. Sosyal medyadaki bazı influencer hesapları, bazı kişisel gelişim kitapları insanın üzerinde “üretken olma”, “mutlu olma” baskısı yaratıyor. Bu direkt olmayan mesajlar hep vardı, ancak özellikle geçirdiğimiz bu pandemi günlerinde en üst seviyeye ulaştı. Küresel bir pandemi öncesi bu kadar üretken veya bir gurme şef değildiniz, neden küresel pandemi de olmayı seçtiniz? Cevabı oldukça açık. Sosyal medya, karantinadan nasıl yararlanılacağına dair mesajlarla dolup taşıyor: Evde spor yapmaya başlayın! Üretken olun! Yeni bir yabancı dil veya yemek yapmayı öğrenin! Ekmek yapın! Evinizi yeniden düzenleyin! Üretken olmazsanız veya bu ve benzeri dayatılan “pozitif” mesajları benimsemezseniz kendinizi kusurlu, eksik veya yanlış hissedeceğinizden. Pandemi sürecinde bir yakınını kaybeden kişiye daha kötüsü de olabilirdi, şimdi sen kendini mutfakta geliştir ve olanları düşünme gibi bir tavsiye vermek o kişi için hiç yararlı olmayacağını artık anlamaya başlıyoruz.

Toksik Pozitivite Neden Zararlı?

1-Negatif duyguların bastırılmasına ve işlenememesine neden olur.

Negatif duyguları bastırmanın ve yalnızca pozitif olanlara alan açmanın sadece beden sağlığının değil, ruh sağlığının üzerinde de pek çok negatif etkisi bulunmaktadır.

Negatif duygulardan kaçınmanın, yani olumsuz duyguları bastırmanın ve görmezden gelmeye çalışmanın etkilerini araştırmayı amaçlayan, 60 katılımcının yer aldığı bir deneyde, katılımcılar iki gruba ayrılıyor. Her iki gruptaki katılımcılardan da oldukça detaylı ameliyat görüntülerinin olduğu bir video izlemeleri, birinci gruptaki katılımcıların videoyu izledikleri süreç boyunca deneyimledikleri tüm duyguları diledikleri şekilde ifade etmeleri (küfür, vücut dili, jestler ve mimikler vb.), ikinci gruptaki katılımcılardansa ne hissederlerse hissetsinler bunu asla dışarıya yansıtmamaları, yani duygularını bastırmaları isteniyor.

Araştırmanın sonucunda ikinci gruptaki katılımcıların, duygularını olduğu gibi ifade eden gruba göre kalp atışlarının hızlandığı, sempatik sinir sistemi uyarılarının çok daha yüksek olduğu ve bilişsel işlevlerinin göreceli olarak kötüleştiği gözlemlenmiştir.

2- Utanma duygusunu tetikler.

• Acı çektiğimiz ve zorluklarla mücadele ettiğimiz zamanlarda hissettiğimiz tüm duyguların normal olduğunu, ancak modumuz ve enerjimiz düşük olsa da, dünyaya negatif bir perspektiften bakıyor olsak da sevdiğimiz ve güvendiğimiz yakınlarımızın bizi koşulsuzca seveceğini bilmeye ihtiyacımız var. Ancak toksik pozitif bir bakış açısı, insanlara hissettikleri negatif duyguların ‘kabul edilemez’ olduğunu, etrafa gülücükler saçmadıkça ve mutlu hissetmek için çabalamadıkça deneyimlenen hiçbir duygunun onlar için bir anlam taşımadığı mesajını verir.

3-Yetersizlik hissine neden olur.

• Olumlu düşünemediğiniz, iyi hissedemediğiniz ve gülüp geçemediğiniz zamanlarda zihninizde devamlı olarak ‘mutlu olmayı seçmemek benim suçum’, iyi hissetmeyi beceremiyorum’ gibi bir baskı hissedebilirsiniz. Zorlayıcı duygularınızla başa çıkmak zorunda olduğunuza ve daha pozitif olmanız gerektiğine dair çarpıtılmış inançlarınız, kendinizi yetersiz ve suçlu hissetmenize neden olabilir.

4-İnsani duyguları değersizleştirir.

• Toksik pozitiflik aslında çoğu insan için bir savunma mekanizması olarak işlev görür. Bize rahatsız hissettiren, konfor alanımızın dışına çıkaran, mücadele etmemizi gerektiren tüm durumlardan kaçmanın en iyi yolu onları görmezden gelmek ve dikkatimizi ‘pozitif’ olan şeylere odaklayarak iyi hissetmeye çalışmaktır. Bazen bu toksik fikirleri o kadar içselleştiririz ki, sadece başkalarının değil kendi duygularımızı bile küçümsemeye, inkar etmeye ve reddetmeye çalışabiliriz.

5-Gelişimi ve ilerlemeyi engeller.

• Pozitif bir bakış açısıyla durumlara olumlu tarafından bakarak acı verici duygulardan kaçınmaya çalışmak kısa vadede bize katkı sağlasa da, uzun vadede o duygular üzerinde çalışmamız ve o duygulara yönelmemiz, duygunun kaynağı olan davranışlarımızı gözden geçirmemizi ve kendimizle ilgili iç görü geliştirmemizi engeller ve zorlu duygularla baş etme becerimizi köreltir.

Toksik Pozitiflikle Başa Çıkmak

Duygular çoğunlukla olumlu ve olumsuz olarak sınıflandırılmaktadır. Olumlu duygular daha akıcı ve keyif veren duyguları tarif ederler, olumsuz duygular ise daha zorlu ve rahatsızlık veren duyguları içerirler. Bu sınıflandırma çoğunlukla olumsuz olarak görülen duyguların bastırılması, görmezden gelinmesi ve yok sayılması gibi eğilimleri beraberinde getirebilmektedir. Oysa insan mutluluk, sevinç, coşku gibi akıcı ve keyifli duygular ile beraber öfke, üzüntü ve kaygı gibi daha zorlu ve sıkışık duyguları da hissedebilmektedir. İnsanın hem akıcı hem de zorlu duygular hissedebilmesi yaşamsaldır ve hissedilen duygunun bir işlevi vardır. Yaşanılan tüm duygusal deneyimler, bireye karşılanmış ve karşılanmamış ihtiyaçları ile hayatında yolunda giden ve gitmeyen durumları işaret edebilmektedir. Örneğin; kendisine kırıcı lakaplar takıldığı için üzülen ve incinen bir çocuk, zorbalık gibi saldırgan ve şiddet içeren davranışların kabul edilemez olduğunu yaşadığı zorlu duyguyu referans alarak öğrenebilir. Çocuğun duygularından referans alabilmesi için diğer insanların davranışlarının kendisine nasıl geldiğini fark edip hissettiği duygunun adını koyup ifade etmesine olanak tanınmalıdır. Bunu yapabilmekte akıcı ve keyif veren duygular ile birlikte zorlu ve sıkışık hissettiren duyguların da insani, yaşamsal ve işlevsel olduğunu kabul edebilmeye bağlıdır.

Örneğin; işinden çıkarılmış ve kendisini üzgün hisseden bir kişiye “Senden daha kötü durumda olanlar var.” gibi bir cevap verilmesi toksik pozitifliğe bir örnek olabilir. Bu cümleyi duyan kişi işinden çıkarılmasından dolayı hissettiği duygular ile ilgili suçluluk hissedebilir ve karşısındaki kişiye anlaşılmadığını ve de duygusunun reddedildiğini düşünerek öfke hissedebilir. Oysaki iş yerinden çıkarılma, yeni bir yere taşınma veya bir kişiden ayrılmak gibi tüm yaşamsal olaylar kayıp ve değişim içermekte ve bireye yas, öfke ve keder gibi duygular hissettirebilmektedir. Bu duyguların kabul edilip ifade edilmesi ise bu kayıp ile baş etmek ve kaybın getirdiği duyguları düzenlemek açısından oldukça işlevseldir. Toksik pozitiflik bu noktada geldiği zaman bahsedilen önemli duygusal deneyimlerden ve duygusal büyüme ile gelişim evresinden bireyi uzaklaştıra bilmektedir. Bastırılan ve kaçınılmaya çalışılan hiçbir duygunun yok olmamaktadır ve birikerek uygun zamanlarda ve de çoğunlukla duygusal patlamalar şeklinde geri dönebilmektedir.

Her duygunun bireye duygusal ihtiyaçları ve yaşantısı noktasında önemli bilgiler verdiği de göz önünde bulundurularak; her duygunun yaşanmasına izin vermek, bazen harekete geçmeye veya üretmeye enerjinin ve isteğinin olmayacağını kabul etmek, duygusal yoğunluklar sonucu ajite tepkiler (ağlamak, bağırmak vb.) verebilmenin insani olduğunu bilmek ve bazen duygusal iniş çıkışların, karamsarlığa düşmenin de yaşanabilir olduğunu bilmek oldukça yaşamsal ve önemlidir. Her şeye olumlu yönden bakıp daima keyifli duygular arasında gezinmek çoğunlukla mümkün değildir ve insani olarak her duyguya ve deneyime olanak tanıyıp ihtiyaç duyulan yaşamsal dersleri almak çoğunlukla her birey için farklı yaşamsal süreçleri ifade etmektedir. Bu yönden yaşam boyunca herkesin biricik olduğunu ve yaşanılan zorlu deneyimin ortaklığında bile biricik süreçlerin yer aldığını hatırlayarak bu deneyimlerin içerisinden geçmek bireyin kendi duygularını ve ihtiyaçlarını fark edip harekete geçmesi açısından daha insani ve işlevseldir.

The post Toksik Pozitivite appeared first on Diana Güler.