İş Yerinde Mobbing: Mobbing Nedir? Nasıl Başaçıkılır? Ve Daha Fazlası

30 Nisan 2025 administrator 0 comment

Mobbing kelimesi son zamanlarda işçiler arasında çok yaygın bir şekilde kullanılmaya ve duyulmaya başlandı. Mobbing işyerlerinde sıkça karşılaşılan bir durum olmakla birlikte tepki gösterilen bir durum olmadığı için çok fazla duyulmamaktaydı.

Mobbing sonucu çalışma ortamında bir gerginlik oluşmakta ve bunun sonucunda verimsiz bir çalışma ortamı oluşmaktadır. Çalışma ortamının huzurunu bozan ve çalışanları olumsuz yönde etkileyen mobbing, bir işyerinde çalışanların veya işverenin başka kişi veya kişileri rahatsız edici derecede aşağıladıkları, rencide ettikleri ,söz ve davranışlarla taciz ettikleri; kısaca diğer kişilere karşı psikolojik şiddet uyguladıkları bir süreçtir.

    Mobbing Nedir?

    Mobbing (psikolojik şiddet) TDK’ daki karşılığıyla bezdiri, İşçilerin İşverenleri tarafından yaptıkları iş hakkında uğradıkları zorbalık olarak tanımlanabilir. Mobbing bir grup ya da kişinin diğer çalışanlara karşı yaptığı ‘psikolojik şiddet, baskı, kuşatma, taciz, aşağılama, tehdit’ şekliyle belirli bir kişinin hedef alınıp, çalışmalarını düzenli bir biçimde engelleyip huzursuz olmasına yol açarak yıldırma, dışlama, çalışmaları olarak da tanımlanabilmektedir. Çalışanların iş yerlerinde yaşadıkları her sorun mobbing tanımının kapsamına girmemektedir. Kişinin kendisine mobbing uygulandığını öne sürebilmesi için bazı unsurların olayda mevcut olması gerekmektedir. Gerekli unsurları şu şekilde sayabiliriz:

    • Yıldırma, zorbalık etme ve işten uzaklaştırma amacında olmalıdır.
    • Kişinin uğradığı mobbingin iş yerinde gerçekleşmesi gerekmektedir.
    • İşverenler tarafından çalışanlarına uygulanabileceği gibi, çalışanlar da işverenlerine mobbing uygulanabilir ya da aynı konumdaki kişiler de birbirlerine mobbing eylemini uygulayabilirler.
    • Kişiye yapılan mobbing gizli veya açık olabilir.
    • Mobbing planlı bir şekilde gerçekleştirmelidir.
    • Düzenli aralıklarla tekrarlanmalıdır.
    • Bilerek ve isteyerek yapılmalıdır.
    • Mobbinge maruz kalan kinin kişiliğinde, mesleki durumunda ya da sağlığında bir zarar meydana gelmelidir.

    Çalışanların işyerlerinde yaşadığı her olumsuz durum mobbing olarak algılanmamaktadır. Yukarıdaki unsurlardan bazıları olayda mevcut olsa dahi yaşanan durum mobbing olarak tanımlanamayabilir.

    • Yaşanan olay tek seferlik olmuşsa ya da olay birden çok kez yaşansa bile işyerindeki strese bağlı olarak ya da iş yoğunluğu sebebi sonucu süreklilik arz etmeyen olumsuz davranış,zorbalık, tartışma ve çekişmeler.
    • Farklı hukuki özellik ve sonuçlar içerdiğinden fiziksel şiddet, cinsel taciz ve/veya hakaret niteliğindeki davranışlar,
    • İş yerlerinde yaşanan bazı psikolojik davranışlar diğer olumsuz davranışlarla karşılaştırılabilmektedir. Ancak bunlar mobbinge, psikolojik taciz kapsamına girmemektedir.

    Mobbing Davranışlarına Örnekler

    1-İletişim kurulmasını engellemek:

    • Sözünüz kesilir, yaptığınız iş sürekli eleştirilir, jest ve bakışlarla ilişki kesilir, yazılı olarak veya telefonda tehdit edilir vs.

    2-Sosyal ilişkilere saldırı:

    • Kimse sizinle konuşmaz, diğerlerinden ayrılmış bir iş ortamı sunulur, çalışanların sizinle ilişkiye geçmeleri yasaklanır, orada değilmişsiniz gibi davranılır.

    3-İtibara saldırı:

    • Arkanızdan kötü konuşulur, asılsız söylentiler çıkarılır, kararlarınız sürekli sorgulanır, özgüveninizi olumsuz etkileyen bir iş yapmaya zorlanırsınız.

    4-Kişinin yaşam kalitesi ve mesleki durumuna saldırı:

    • Hiçbir özel göreviniz yoktur, sürdürmeniz için anlamsız ve sahip olduğunuzdan daha az nitelik gerektiren işler verilir, işiniz sürekli değiştirilir, özgüveninizi etkileyecek şekilde işler verilir.

    5-Kişinin sağlığına doğrudan saldırı:

    • Fiziksel olarak ağır işler yapmaya zorlanırsınız, fiziksel şiddet tehditleri yapılır, doğrudan cinsel taciz ve fiziksel zarar görürsünüz.

    Mobbing sanıldığının aksine sadece üstlerin astlarına karşı yaptığı bir eylem değildir. 3 şekilde meydana gelebilir:

    a-Düşey Psikolojik Taciz:

    • Üst konumda yer alanların astlarına yönelik olarak gerçekleştirdikleri psikolojik taciz vakalarıdır. Üstlerin, sahip oldukları kurumsal gücü, astlarını ezerek, onları kurumun dışına iterek kullanmasıdır.

    b-Yatay Psikolojik Taciz:

    • İş yerinde psikolojik tacizin fail veya failleri, mağdur ile benzer görevlerde ve benzer olanaklara sahip, aynı konumdaki iş arkadaşlarıdır. Örneğin; eşit koşullar içinde bulunan çalışanların çekemezliği, rekabet, çıkar çatışması, kişisel hoşnutsuzluklar gibi.

    c-Dikey Psikolojik Taciz:

    • Çalışanın yöneticiye psikolojik şiddet uygulamasıdır. Nadir görülen bir durumdur. Örneğin, çalışanların yöneticiyi kabullenememesi, eski yöneticiye duyulan bağlılık ve yenisinin kararlarının tanınmaması, kıskançlık gibi.

    Mobbing’e Maruz Kalanlar Kimlerdir?

    Genellikle en yaratıcı ve işinde en başarılı olan yetenekli ve etkin kişilerdir. Bu kişilerin daha çok mobbinge maruz kalmalarının sebebi diğer çalışanların bu kişiyi işyerinde kendi pozisyonuna tehdit olarak algılamalarıdır.

    Denetim otoriteleri mobbing için önemli bir hedeftir. Bunun sebebi denetim otoritelerinin çalışanların yaptıkları işleri kontrol etmeleri ve yanlışları varsa yaptıkları işi tekrardan yapmalarını söylemeleridir.

    Bu sebeple çalışanlar kendi aralarında plan ve işbirliği yaparak bu otorite grubunu zayıflatmaya, işten uzaklaştırmayı hedeflerler. Kadınlar, genç işçiler ve yaşlı çalışanların hedef gösterilme riski daha yüksektir. Sosyal hizmet, sağlık ve eğitim gibi çalışma sektörlerinde mobbing oranları diğer çalışma sektörlerine göre daha yüksektir.

    Mobbing’e Maruz Kaldığımızı Nasıl Anlarız?

    Kişinin mobbinge maruz kalıp kalmadığını anlayabilmesi için kendine işyeriyle ve işiyle ilgili bazı soruları sorması gerekmektedir. Eğer soruların cevabında ya da günlük hayatında aşağıdaki sorunlardan herhangi biriyle karşılaşıyorsa kişi işyerinde mobbinge maruz kaldığından bahsedebilmektedir.

    • İşyerinde kendisine yapılan baskı, zorbalık vb hareketler sonucu mesleğinde yeterliliğinin sorguluyorsa,
    • Kişiye kendsinin işinin dışında mesleki yeterliliğinden başka daha ağır görevler ve sorumluluklar verilerek başarısız olması için çaba sarfediliyorsa,
    • İşyerinde kişi yokmuş gibi davranılıyorsa, yaptığı işler görmezden geliniyorsa
    • Kişi işverenleri ya da çalışma arkadaşları tarafından aşağılanıyorsa, psikolojik baskıya maruz kalıyorsa ve bunların sonucu olarak mutsuzluk ,öfke, utanç, korku, özgüvensizlik gibi duyguları günlük yaşantısında hissediyorsa
    • Kişi diğer çalışanlar tarafından işten çıkarılma ya da başka bir konudan tehdit ediliyorsa
    • Kişi çalışma arkadaşlarından veya işverenleri tarafından işten uzaklaştırılmaya, bezdirilmeye yönelik davranışlarla karşılaşıyorsa
    • İşyerinde herkesin içinde bilerek ve isteyerek küçük düşürülmeye çalışılıyorsa
    • Kişi hakkında yalan dedikodular çıkartılıp, bilerek iftira atılıyorsa
    • İş yerinde patronu kendisine taşkın hareketlerde ,küfür etme, masaya vurma, hakaret etme gibi davranışlar sergiliyorsa

    İş hayatında mobbinge uğramaktadır. Tüm bu davranışlar sonucunda kişi mesleki anlamda yetersiz hisseder, günlük yaşantısında psikoloji bozulur, özgüvensizlik, korku, endişe ve toplum içinde kendini küçük düşmüş hisseder.

      Mobbing’e Maruz Kalan Kişinin Hakları Nelerdir?

      Mobbinge maruz kalan işçi, somut olayda uygun düştüğü ölçüde aşağıdaki talep ve davaları ilgililer ile yetkili ve görevli mahkemelere karşı ileri sürebilir:

      • Çalıştığı kurum içerisinde mevcut olan şikayet mekanizmasını kullanabilir,
      • İş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir, iş hukukundan kaynaklanan maddi tazminat ve alacak kalemlerini(ayrımcılık tazminatı, ödenmemiş olan işçilik ücretleri, kıdem tazminatı, fazla mesai ücreti vb. gibi) işverenden talep edebilir.
      • Mobbing nedeniyle genel mahkemeler nezdinde manevi tazminat davası açabilir,
      • Kendisine yönelik olarak gerçekleştirilmiş olan mobbing fiili Türk Ceza Kanunumuzda yer alan bir suç fiilini ihtiva edecek şekilde gerçekleştirilmişse, ilgili kişiler hakkında suç duyurusunda bulunabilir.

      a) Kurum İçi Şikayet Mekanizmaları

      Mobbinge uğrayan işçi veya memur, öncelikle çalıştığı özel kurumda veya kamu kurumunda mevcut bulunan şikayet mekanizmalarına başvuruda bulunabilir. Özel sektörde yazılı başvuru gibi bir zorunluluk bulunmasa da yazılı başvuru, alındı belgesi ya da noter kanalıyla gönderilen ihtarname gibi yazılı belgeler, olası bir hukuki uyuşmazlık halinde delil olarak kullanılabileceklerinden dolayı yazılı başvuruda bulunulması tavsiye edilmektedir.

      Devlet memurları ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunumuzun 21. maddesinde yer alan usule uygun şekilde sözlü veya yazılı başvuru ile müracaat ve şikayetlerini bildirebilirler. Ancak devlet memurları açısından da bu başvurunun yazılı olarak yapılmasını, yukarıda özel sektör çalışanları için açıklamış olduğumuz aynı gerekçe ile tavsiye etmekteyiz.

      b) Mobbing Nedeniyle İş Sözleşmesinin Feshi

      Mobbinge uğrayan işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. İşverenin işçiye yönelik mobbing niteliğinde kabul edilebilir davranışları, İş Kanunumuzun 24. maddesinde işçi açısından haklı fesih nedeni kapsamında ise işçi tarafından iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilebilir. Bu durumda işçi kıdem tazminatı, fazla mesai ücreti, ödenmeyen işçilik ücretleri, yıllık izin ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti gibi işçilik alacak ve tazminatlarını talep edebilecektir.

      Bu noktada önemli bir ayrıma gitmek gerekir. İşverenin işçiye bir kere hakaret etmesi, yukarıda açıklamış olduğumuz mobbing şartları arasında yer alan davranışın süreklilik arz etmesi veya belirli aralıklarla tekrar edilmesi gibi şartları sağlamadığından dolayı, hukuken mobbing teriminin kavramsal çerçevesi içerisinde kabul edilmeyecektir. Ancak işverenin işçiye hakaret etmesi, münferit bir davranış olduğundan dolayı mobbing kapsamında değerlendirilmeyecek olsa dahi İş Kanunumuzun 24/II. maddesinde yer alan sebeplerden biri olduğundan işçi açısından haklı fesih nedeni kabul edilecektir. Aksi durumda bu tip bir davranışın salt mobbing niteliğini haiz olmaması nedeniyle haklı fesih nedeni kabul edilmemesi durumunda işçinin kanundan doğan hakkını kullanamaması gibi bir durum söz konusu olacaktır.

      İşçiye yönelik uygulanan mobbing niteliğini haiz davranışın doğrudan işverenden gelmemesi durumunda da işçinin haklı fesih yolunu tercih etmesi mümkün olabilir. Ancak bu durumda işverenin kusurlu davranışının ispatı gerekecektir. Örneğin işçiye yönelik davranışların, işveren tarafından değil de işçinin çalışma arkadaşı olan diğer işçiler tarafından gerçekleştirilmesi durumunda, işverenin işçiyi koruyup gözetmek için gerekli önlemleri almaması, Türk Borçlar Kanunumuzun 417. maddesinde yer alan yükümlülüklerini yerine getirmiyor olması anlamına gelecektir.

      İşçinin talebi üzerine diğer işçiler tarafından gerçekleştirilen ve hukuki niteliği itibariyle mobbing teşkil eden davranışlara yönelik gerekli tedbirleri almayan ve işyerini bu davranıp tiplerinden arındırmayan işveren de Türk Borçlar Kanunumuz’un 417. maddesinde yer alan bu yükümlülüğe aykırı davranış sergilemiş olacaktır.

      c) Mobbing Nedeniyle Manevi Tazminat Davası

      İşçinin mobbing nedeniyle maruz kaldığı acı, elem, keder, ıstırap dolayısıyla işverenden ve kendisine mobbing uygulayan diğer işçilerden manevi tazminat talep etmesi mümkündür. Bunun için somut olayda manevi tazminatın unsurlarının oluşup oluşmadığı hususu inceleme konusu yapılır.

      Türk Borçlar Kanunumuzun 56. ve 58. maddeleri uyarınca: Mobbing nedeniyle bedensel bütünlüğü veya kişilik hakları zedelenen kişiler, yaşadıkları manevi eksilmenin karşılığı olarak kendilerine bir miktar paranın ödenmesini hakimden talep edebilir.
      Yukarıda alıntılamış olduğumuz madde metinlerinde yer alan açık hüküm gereği, mobbing nedeniyle manevi tazminat davaları, hem bedensel zararlar hem de kişilik haklarının zedelenmesi nedeniyle uğranılan zararlar(hakaret, tehdit vb. nedeniyle) nedeniyle ileri sürülebilecektir.

      d) Mobbing Nedeniyle Ceza Davası

      Mobbinge maruz kalan işçi, kendisine mobbing uygulayan 3. kişilerin davranışlarının Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenmiş olan suç tiplerinden biri veya birkaçının tipik özelliklerini gösteriyor olması durumunda bu kişi veya kişiler hakkında suç duyurusunda bulunabilir. Soruşturma sonucunda savcılık makamı nezdinde suç duyurusuna konu edilen davranışın gerçekten suç teşkil ettiği yönünde bir izlenim oluşursa, savcılık tarafından iddianame hazırlanır ve kovuşturmaya geçilir. Mobbing teşkil eden davranışlar, Türk Ceza Kanunumuzda yer alan birçok farklı suç tipine uygun olabilir. Bunların başında:

      • İntihara yönlendirme suçu,
      • Kasten yaralama suçu,
      • Eziyet suçu,
      • Cinsel saldırı suçu,
      • Cinsel taciz suçu,
      • Tehdit suçu,
      • Cebir suçu,
      • Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu,
      • İnanç, düşünce ve kanaat hürriyetinin kullanılmasını engelleme suçu,
      • İş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu,
      • Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu,
      • Nefret ve ayrımcılık suçu,
      • Kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu,
      • Hakaret suçu,

      ve bunlar gibi birçok farklı suç tipi gelmektedir. Mobbing olduğu iddia edilen davranışın hangi suç tipinin kapsamı dahilinde olacağı hususu, her somut olay açısından ayrı ayrı değerlendirmeye tabii tutulmalıdır. Ayrıca unutulmamalıdır ki, bir davranış hukuki niteliği itibariyle mobbing kapsamında bulunmasa dahi, Türk Ceza Kanunumuzda düzenlenmiş olduğu haliyle suç teşkil ediyor olabilir. Örneğin işverenin ya da işyerinde çalışan başka bir çalışanın, işçiye hakaret etmesi durumunda münferit bir olayın mobbing olarak kabul edilemeyecek olmasından dolayı mobbing nedeniyle manevi tazminat talep edilmesi mümkün olamayabilecektir. Ancak hakaret başlı başına bir manevi tazminat nedeni doğurmakta ve ceza hukuku anlamında da hakaret suçunun konusunu oluşturmaktadır.